در این میان، بخش عمده تولید جهانی در چند منطقه متمرکز است. بر اساس آمارهای منتشر شده، آسیا و اقیانوسیه با سهم ۵۴ درصدی بزرگترین قطب تولید خودرو در جهان هستند. پس از آن، آمریکای شمالی با ۲۳ درصد، اروپا با ۱۹ درصد، آمریکای جنوبی با ۳ درصد و خاورمیانه و آفریقا با یک درصد قرار دارند.
تویوتا در صدر، ایرانخودرو و سایپا در انتهای جدول
بر اساس ارقام OICA، نخست، تویوتا با تولید سالانه ۱۱ میلیون و ۲۰۰ هزار دستگاه در رتبه نخست قرار دارد. این شرکت ۳۷۵ هزار نفر پرسنل دارد و میانگین تولید سالانه آن به ازای هر پرسنل حدود ۲۹ دستگاه است.
در رتبه دوم، فولکسواگن با تولید ۹ میلیون و ۲۰۰ هزار دستگاه قرار گرفته است. تعداد پرسنل این گروه ۶۸۸ هزار نفر اعلام شده و میانگین تولید به ازای هر پرسنل حدود ۱۳ دستگاه است.
هیوندای موتور با تولید ۷ میلیون و ۳۵۰ هزار دستگاه و ۲۵۵ هزار نفر پرسنل در رتبه سوم قرار دارد. بر این اساس، این شرکت بهطور متوسط حدود ۲۸ دستگاه خودرو به ازای هر پرسنل تولید میکند.
در رتبه چهارم، استلانتیس با تولید ۶ میلیون و ۹۴۰ هزار دستگاه و ۲۵۸ هزار نفر پرسنل قرار دارد. متوسط تولید این شرکت به ازای هر پرسنل حدود ۲۴ دستگاه است.
جنرال موتورز با تولید ۶ میلیون و ۲۰۰ هزار دستگاه و ۱۶۳ هزار نفر پرسنل در رتبه پنجم قرار گرفته است. محاسبه نسبت تولید به نیروی انسانی نشان میدهد این شرکت حدود ۳۸ دستگاه خودرو به ازای هر پرسنل تولید میکند؛ بالاترین رقم در میان هفت شرکت مورد بررسی.
فورد موتور با تولید ۴ میلیون و 4۰۰ هزار دستگاه و ۱7۷ هزار نفر پرسنل در رتبه ششم قرار گرفت و متوسط تولید آن به حدود ۲4 دستگاه به ازای هر پرسنل میرسد.
همچنین هوندا موتور با تولید ۴ میلیون و ۱۰۰ هزار دستگاه و ۱۹۷ هزار نفر پرسنل در رتبه هفتم قرار دارد و متوسط تولید آن به حدود ۲۱ دستگاه به ازای هر پرسنل میرسد.
ایرانخودرو و سایپا؛ فاصله قابل توجه در تولید و بهرهوری
در بخش مربوط به خودروسازان ایرانی، ایرانخودرو با تولید سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه در رتبه هشتم قرار دارد. تعداد پرسنل این شرکت ۶۱ هزار نفر اعلام شده است؛ بنابراین به ازای هر پرسنل حدود ۸ دستگاه خودرو تولید میشود.
پس از ایرانخودرو، سایپا در رتبه نهم قرار گرفته است. تولید سالانه این شرکت در اینفوگرافیک ۲۸۲ هزار و ۲۱۷ دستگاه و تعداد پرسنل آن ۴۶ هزار نفر اعلام شده است. بر این اساس، تولید سالانه سایپا به ازای هر پرسنل حدود ۶ دستگاه خودرو است.
مقایسه این اعداد نشان میدهد ایرانخودرو و سایپا از نظر بهرهوری نیروی انسانی نیز با خودروسازان بزرگ جهان فاصله دارند؛ بهگونهای که میانگین تولید به ازای هر پرسنل در ایرانخودرو و سایپا بهترتیب حدود ۸.۲ و ۶.۱ دستگاه است.
میانگین تولید به ازای هر پرسنل در خودروسازان بزرگ جهان چقدر است؟
اگر ارقام هفت شرکت بزرگ حاضر در اینفوگرافیک یعنی تویوتا، فولکسواگن، هیوندای، استلانتیس، جنرال موتورز، فورد موتور و هوندا را در نظر بگیریم، میانگین ساده تولید به ازای هر پرسنل حدود ۲۶.۳ دستگاه خودرو به دست میآید.
در مقابل، میانگین همین شاخص برای ایرانخودرو و سایپا حدود ۷.۲ دستگاه خودرو به ازای هر پرسنل است.
به بیان دیگر، خودروسازان بزرگی که عمدتاً در کشورهای توسعهیافته مستقر هستند، در این مقایسه بهطور متوسط حدود ۲۶.۱ دستگاه خودرو به ازای هر پرسنل تولید میکنند؛ در حالی که این رقم برای ایرانخودرو حدود ۸.۲ و برای سایپا حدود ۶.۱ دستگاه است. بنابراین بهرهوری تولید به ازای نیروی انسانی در خودروسازان بزرگ جهان تقریباً ۳.6 برابر ایرانخودرو و سایپا است.
البته باید توجه داشت که این محاسبه، میانگین ساده نسبت تولید به پرسنل هفت شرکت است و به معنای «میانگین کل کشورهای توسعهیافته» نیست؛ چرا که ساختار نیروی انسانی، میزان برونسپاری، نوع محصولات و دامنه فعالیت شرکتها با یکدیگر متفاوت است.
سهم آسیا از تولید خودرو جهان بیش از نیمی از بازار است
اینفوگرافیک دوم با استناد به آمار تولید سال ۲۰۲۳، تصویری از پراکندگی جغرافیایی تولید خودرو در جهان ارائه میکند. طبق این دادهها، آسیا و اقیانوسیه تولید بیش از ۵۵ میلیون دستگاه و ۵۴ درصد از سهم تولید خودرو جهان را در اختیار دارند؛ رقمی که این منطقه را با فاصله در جایگاه نخست قرار میدهد.
در این منطقه، چین، ژاپن، کره جنوبی و هند بهعنوان کشورهای اصلی تولیدکننده معرفی شدهاند.
آمریکای شمالی با سهم ۲۳ درصدی در رتبه دوم قرار دارد و کشورهای آمریکا، مکزیک و کانادا در این منطقه بهعنوان تولیدکنندگان اصلی ذکر شدهاند.
اروپا نیز ۱۹ درصد از تولید خودرو جهان را به خود اختصاص داده و کشورهای آلمان، فرانسه، اسپانیا، ایتالیا و بریتانیا در این بخش قرار گرفتهاند.
پس از آن، آمریکای جنوبی با ۳ درصد قرار دارد که برزیل و آرژانتین بهعنوان کشورهای شاخص این منطقه معرفی شدهاند.
در نهایت، خاورمیانه و آفریقا با سهم یک درصدی کمترین سهم را در این تقسیمبندی دارند و ترکیه، ایران و آفریقای جنوبی در این گروه قرار گرفتهاند.
آمار رسمی OICA نیز جایگاه آسیا را بهعنوان بزرگترین قطب تولید خودرو تأیید میکند؛ بر اساس دادههای این سازمان، منطقه آسیا-اقیانوسیه در سال ۲۰۲۳ بیش از ۵۵ میلیون دستگاه خودرو تولید کرده است.
ایران در میان قطبهای بزرگ خودروسازی جهان
قرار گرفتن ایران در گروه خاورمیانه و آفریقا با سهم یک درصدی نشان میدهد صنعت خودروی کشور، در مقیاس جهانی هنوز فاصله زیادی با قطبهای اصلی تولید دارد. در مقابل، کشورهایی مانند چین، ژاپن، کره جنوبی، آلمان و آمریکا توانستهاند خودروسازی را به یکی از بخشهای مهم صنعتی و صادراتی اقتصاد خود تبدیل کنند.
از سوی دیگر، مقایسه تعداد تولید و نیروی انسانی نشان میدهد موضوع فقط افزایش تعداد خودروهای تولیدی نیست؛ بهرهوری نیروی انسانی نیز یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی عملکرد خودروسازان است.
فاصلهای که فقط با افزایش تیراژ پر نمیشود
نگاهی به اعداد نشان میدهد اختلاف ایرانخودرو و سایپا با غولهای خودروسازی جهان در دو سطح قابل مشاهده است: نخست، مقیاس تولید و دوم، نسبت تولید به تعداد نیروی انسانی.
برای نمونه، تویوتا با ۱۱.۲ میلیون دستگاه تولید و ۳۷۵ هزار پرسنل، حدود ۲۹ خودرو به ازای هر پرسنل تولید میکند؛ در حالی که ایرانخودرو با ۵۰۰ هزار دستگاه تولید و ۶۱ هزار پرسنل به حدود ۸ دستگاه میرسد. سایپا نیز با ۲۸۲ هزار و ۲۱۷ دستگاه تولید و ۴۶ هزار پرسنل، حدود ۶ دستگاه به ازای هر پرسنل تولید دارد.
این اختلاف میتواند اهمیت موضوعاتی مانند سرمایهگذاری در فناوری، اتوماسیون خطوط تولید، اصلاح ساختار نیروی انسانی، افزایش مقیاس تولید، توسعه زنجیره تأمین و بهبود مدیریت تولید را برای صنعت خودروی ایران پررنگتر کند.
مقایسه ارقام دو اینفوگرافیک نشان میدهد صنعت خودروی جهان بهشدت در چند قطب بزرگ متمرکز شده و آسیا و اقیانوسیه با سهم ۵۴ درصدی بزرگترین مرکز تولید خودرو در جهان هستند. در سطح شرکتها نیز تویوتا با ۱۱.۲ میلیون دستگاه تولید، در صدر جدول مورد بررسی قرار دارد و پس از آن فولکسواگن، هیوندای، استلانتیس، جنرال موتورز، فورد موتور و هوندا قرار گرفتهاند.
در سوی دیگر، ایرانخودرو با ۵۰۰ هزار دستگاه و سایپا با ۲۸۲ هزار و ۲۱۷ دستگاه در رتبههای هشتم و نهم اینفوگرافیک قرار گرفتهاند. مهمتر از اختلاف تیراژ، فاصله در بهرهوری نیروی انسانی است؛ میانگین تولید هفت خودروساز بزرگ جهان حدود ۲۶.۳ دستگاه به ازای هر پرسنل محاسبه میشود، در حالی که این رقم برای ایرانخودرو و سایپا بهطور میانگین حدود ۷.۲ دستگاه است.
در نتیجه، برای کاهش فاصله با خودروسازان بزرگ جهان، صرف افزایش تیراژ کافی نیست و افزایش بهرهوری، فناوری، مقیاس تولید و اصلاح ساختار هزینه و نیروی انسانی نیز باید در مرکز سیاستگذاری صنعت خودرو قرار گیرد.
