تغییر در بازار خودروی غرب آسیا؛ فرصت تازه برای ایران خودرو و سایپا

به گزارش خط بازار؛ بازار خودروی پاکستان پس از دوره‌ای طولانی رکود، از سال مالی ۲۰۲۶ وارد فاز بازیابی محسوسی شده است؛ روندی که هم فرصت‌های تازه‌ای برای بازیگران جدید از جمله خودروسازان ایرانی ایجاد کرده و هم رقابت را در این بازار شدیدتر از همیشه کرده است.

رشد قابل توجه فروش

بر اساس آمارهای منتشرشده، فروش مجموع خودروهای سواری، وانت‌های سبک و جیپ در پاکستان در سال مالی ۲۰۲۶ به حدود ۲۰۶ هزار دستگاه رسیده که نسبت به سال قبل ۳۹ درصد رشد نشان می‌دهد. این روند در ابتدای سال مالی جدید نیز با شتاب بیشتری ادامه یافته؛ فروش خودروهای سواری تنها در ژوئیه ۲۰۲۶ به ۱۷ هزار و ۲۱۶ دستگاه رسید که در مقایسه با ژوئیه ۲۰۲۵ رشدی ۱۴۱ درصدی را ثبت کرده است.

یکی از محرک‌های اصلی این رونق، بازگشت تسهیلات خرید خودرو است؛ وام‌های خودرو در پاکستان به رقم رکوردی ۳۸۶ میلیارد روپیه رسیده که نشان از بازگشت اعتماد مصرف‌کننده و تسهیل‌گری بانک‌ها دارد. از سوی دیگر، نرخ مالکیت خودرو در این کشور همچنان در سطح پایینی قرار دارد -تنها حدود ۱۱ خودرو به ازای هر هزار نفر- که به معنای وجود پتانسیل رشد بلندمدت برای این بازار است.

ساختار بازار؛ سلطه سوزوکی و ظهور برندهای چینی

ساختار بازار خودروی پاکستان همچنان حول محور سوزوکی می‌چرخد؛ این برند ژاپنی با در اختیار داشتن حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد بازار سواری، عملاً بازیگر مسلط این بازار است که بخش عمده این سهم را مدیون فروش بالای آلتو است. تویوتا و هوندا نیز در بخش سدان‌های میان‌رده جایگاه محکمی دارند.

اما نکته‌ای که این روزها توجه تحلیلگران را جلب کرده، رشد سریع برندهای چینی از جمله هاوال (با شریک محلی سازگار)، چانگان، چری و ام‌جی است. این برندها که تخمین زده می‌شود اکنون حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از بازار را در اختیار دارند، عمدتاً در بخش شاسی‌بلندها و مدل‌های هیبریدی و پلاگین‌هیبرید پیشروی کرده‌اند. در همین حال، خودروهای اقتصادی زیر ۱۰۰۰ سی‌سی و شاسی‌بلندهای میان‌رده، دو بخش پرتقاضای این بازار به شمار می‌روند.

حضور کم‌رنگ ایران؛ از نمایشگاه تا بازار واقعی

حضور خودروسازان ایرانی در پاکستان تاکنون بیشتر جنبه اکتشافی داشته تا حجمی. در نمایشگاه بین‌المللی خودرو پاکستان (PAPS) در سال ۲۰۲۵ در کراچی، شرکت‌هایی از جمله سایپا و زامیاد حضور داشتند و زامیاد دو مدل وانت تجاری خود -پادرا پلاس و EX- را رونمایی کرد. با این حال، هنوز نشانه‌ای از ورود جدی و حجمی ایران‌خودرو یا سایپا به بخش خودروهای سواری این بازار دیده نشده است.

کجا می‌توان وارد شد؟

تحلیل‌ها نشان می‌دهد چند مسیر مشخص برای ورود جدی‌تر خودروهای ایرانی به بازار پاکستان وجود دارد. نخست، بخش خودروهای اقتصادی و ارزان‌قیمت است؛ مدل‌هایی مانند نسخه ایرانی پژو ۲۰۶ و ۲۰۷، ساینا یا کوییک می‌توانند از نظر قیمتی با آلتو، کالچس و مدل‌های ارزان‌قیمت چینی رقابت کنند. دوم، بخش وانت و خودروهای تجاری است که زامیاد پیش از این پا در آن گذاشته و ایران‌خودرو و سایپا نیز در این حوزه تجربه قابل اتکایی دارند.

مسیر سوم، الگویی است که موفق‌ترین برندهای چینی نیز از آن بهره برده‌اند: مونتاژ CKD در کنار یک شریک محلی معتبر، همان‌طور که سازگار برای هاوال یا مستر موتورز برای چانگان انجام داده‌اند. یافتن شریک پاکستانی توانمند، به باور تحلیلگران، عامل کلیدی موفقیت در این مسیر خواهد بود. در نهایت، مزیت هزینه تولید در ایران نیز می‌تواند برگ برنده‌ای باشد، به‌شرط آنکه چالش‌های ناشی از تحریم‌ها و هزینه‌های لجستیکی به‌درستی مدیریت شوند.

موانعی که نباید نادیده گرفت

در کنار این فرصت‌ها، چند مانع جدی نیز پیش روی خودروهای ایرانی قرار دارد. رقابت در این بازار شدید است؛ از یک‌سو برندهای جاافتاده ژاپنی و از سوی دیگر برندهای چینی با فناوری‌های به‌روزتر در حوزه هیبرید و برقی، میدان را برای تازه‌واردان تنگ کرده‌اند.

ابهام در سیاست‌گذاری صنعت خودرو نیز مزید بر علت شده؛ سیاست پیشین این صنعت منقضی شده و سیاست جدید برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۱ هنوز نهایی نشده است. در این میان، تعرفه‌های واردات خودروی کامل (CBU) کاهش یافته اما فشار برای محلی‌سازی تولید افزایش یافته؛ ترکیبی که تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری بلندمدت را دشوار می‌کند.

از سوی دیگر، مصرف‌کننده پاکستانی به برندهای شناخته‌شده و شبکه خدمات پس از فروش قوی عادت دارد و جلب اعتماد او زمان‌بر خواهد بود. الزام تبدیل خودروها به فرمان راست، انطباق با استانداردهای محلی و همچنین چالش‌های مرتبط با تحریم، تأمین قطعات و تأمین مالی نیز از دیگر موانع پیش روی این ورود به شمار می‌روند.

چشم‌انداز سهم بازار؛ سه سناریو

بر پایه تجربه ورود برندهای چینی به این بازار -که در بازه چند ساله به سهمی ۱۵ تا ۲۰ درصدی رسیدند- می‌توان سه سناریو برای حضور خودروهای ایرانی در پاکستان ترسیم کرد.

در سناریوی محافظه‌کارانه با افق زمانی یک تا دو سال، سهم قابل‌دستیابی از بازار سواری بین ۱ تا ۳ درصد برآورد می‌شود؛ سطحی که با واردات محدود خودروی کامل (CBU) یا مونتاژ محدود در بخش وانت و خودروهای اقتصادی قابل‌تحقق است.

در سناریوی واقع‌بینانه‌تر با افق زمانی سه تا پنج سال، سهم بازار می‌تواند به ۵ تا ۸ درصد برسد؛ به شرط آنکه مونتاژ CKD جدی در کنار یک شریک محلی معتبر، قیمت‌گذاری رقابتی و توسعه شبکه خدمات پس از فروش همزمان محقق شوند.

و در نهایت، سناریوی خوش‌بینانه که افقی بیش از پنج سال را در نظر می‌گیرد، سهمی در بازه ۸ تا ۱۲ درصد را پیش‌بینی می‌کند؛ رقمی که تنها با سرمایه‌گذاری قوی، عرضه مدل‌های به‌روز، محلی‌سازی بالا و حمایت سیاستی پایدار قابل‌دستیابی خواهد بود.

جمع‌بندی

بازار خودروی پاکستان در مسیر رشد و گشایش قرار دارد و جای خالی نسبی برای خودروهای اقتصادی و تجاری با قیمت مناسب در آن دیده می‌شود. ایران‌خودرو و سایپا در صورتی که با یک شریک محلی قدرتمند وارد شوند و تمرکز خود را روی بخش خودروهای بودجه‌ای و وانت‌ها بگذارند، می‌توانند سهم قابل‌قبولی از این بازار به دست آورند.

اما بدون سرمایه‌گذاری جدی در مونتاژ محلی، توسعه شبکه خدمات پس از فروش و تطبیق محصول با سلیقه مصرف‌کننده پاکستانی، این فرصت به‌سادگی از دست خواهد رفت. در نهایت، سیاست جدید صنعت خودروی پاکستان که هنوز نهایی نشده، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری آینده این بازار و سهم بازیگران تازه‌وارد از جمله خودروسازان ایرانی خواهد داشت.

کامران مشفق آرانی، کارشناس خودرو