نشریه فایننشال تایمز با انتشار یادداشتی نوشت: برنامه شاخص سرمایهگذاری خارجی شی جینپینگ موسوم به ابتکار کمربند و جاده (BRI) در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ با اختصاص ۲۰.۱ میلیارد دلار به پروژههای انرژی سبز، رکورد تازهای ثبت کرد؛ رشدی که همزمان با افزایش تقاضا برای انرژیهای تجدیدپذیر ارزانتر در پی درگیری نظامی آمریکا با ایران رخ داده است.
برندگان چالش انرژی
به نوشته این نشریه بر اساس پژوهش مشترک دانشگاه کوئینزلند استرالیا و مرکز مالی و توسعه سبز شانگهای، ارزش قراردادهای انرژی سبز در قالب ابتکار کمربند و جاده طی شش ماه نخست سال جاری از کل سرمایهگذاریهای این بخش در تمام سال ۲۰۲۵ نیز فراتر رفت. از این رقم، ۱۱.۸ میلیارد دلار به پروژههای عمرانی و ۸.۳ میلیارد دلار به سرمایهگذاری اختصاص یافته است.
کریستوف ندوپیل وانگ، کارشناس انرژی و تامین مالی چین در دانشگاه کوئینزلند و نویسنده این گزارش، به فایننشنال تایمز گفت: «هزینه پایینتر انرژیهای تجدیدپذیر، علیرغم جنگ تجاری، همچنان محرک اصلی سرمایهگذاریهای چین بوده است. اکنون نیز کشورهایی که با چین در حوزه انرژی سبز همکاری کردهاند، ممکن است از نوسان کمتر قیمت انرژی ناشی از درگیری ایران بهرهمند شوند».
در مجموع، ارزش قراردادهای ابتکار کمربند و جاده در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به ۱۲۶.۳ میلیارد دلار رسید که نسبت به ۱۲۳.۳ میلیارد دلار در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ افزایش نشان میدهد. از این میزان، ۴۹.۸ میلیارد دلار مربوط به سرمایهگذاری و ۷۶.۵ میلیارد دلار مربوط به پروژههای عمرانی بوده است. علاوه بر رشد سرمایهگذاری در بخش انرژی، تامین مالی در حوزههای تولید صنعتی، فناوری، فلزات و معدن نیز افزایش یافته است.
شتاب گرفتن سرمایهگذاریهای کمربند و جاده همزمان با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران رخ داد؛ حملاتی که موجب جهش قیمت نفت و گاز شد. در همین حال، رقابت جهانی برای توسعه زیرساختهای برق و مراکز داده بهمنظور پاسخگویی به تقاضای روبهرشد هوش مصنوعی نیز بر اهمیت سرمایهگذاری در این حوزه افزوده است.
برنامه چین برای رقابت با آمریکا
فایننشال تایمز در ادامه آورد: دادههای رسمی گمرک چین نیز از افزایش قابل توجه صادرات فناوریهای پاک این کشور در ماههای اخیر حکایت دارد. ابتکار کمربند و جاده چند ماه پس از روی کار آمدن شی جینپینگ در سال ۲۰۱۲ معرفی شد و بهطور گسترده مهمترین ابزار پکن برای گسترش نفوذ اقتصادی و تعمیق روابط تجاری با کشورهای در حال توسعه شناخته میشود.
شی جینپینگ هفته گذشته نیز با اعلام تشکیل ائتلافی جدید در حوزه هوش مصنوعی، برنامههای چین برای رقابت با آمریکا و ایفای نقشی پیشرو در توسعه این فناوری را تشریح کرد؛ اقدامی که با هدف افزایش نفوذ پکن بر روند توسعه هوش مصنوعی صورت میگیرد.کارشناسان معتقدند آمارهای جدید نشان میدهد که محرک اصلی ابتکار کمربند و جاده دیگر شرکتهای دولتی نیستند، بلکه بخش خصوصی نقش پررنگتری در پیشبرد این پروژه ایفا میکند. بر اساس دادههای دانشگاه کوئینزلند، سهم بخش خصوصی از مشارکت در پروژههای کمربند و جاده در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به ۴۸ درصد رسیده است؛ در حالی که این سهم در سال ۲۰۲۲ تنها ۱۳ درصد بود.
لی شوئو، مدیر مرکز مطالعات اقلیم چین در موسسه سیاستگذاری جامعه آسیا، در این باره گفت: «آنچه موج جدید ابتکار کمربند و جاده را از دورههای پیشین متمایز میکند، این است که تصمیمهای سرمایهگذاری بیش از گذشته بر ملاحظات تجاری استوار است، نه بر مدار هدایت دولت» به گفته او، افزایش سهم سرمایهگذاریهای بخش خصوصی همچنین نشاندهنده رقابتپذیری جهانی صنعت فناوریهای پاک چین و بلوغ روزافزون این فناوریهاست.
ابتکار کمربند و جاده در سالهای گذشته با انتقادهای فراوانی روبهرو بوده؛ از جمله ایجاد بدهیهای سنگین و ناپایدار برای کشورهای دریافتکننده، بهویژه در آفریقا و دیگر کشورهای در حال توسعه، ابهام در شرایط اعطای وامها و اعتبارات، و همچنین نبود دسترسی متقابل شرکای تجاری چین به بازار این کشور.
چرایی استقبال قاره سیاه از طرح چین
به نوشته این نشریه با وجود این انتقادها، آمارهای نیمه نخست سال نشان میدهد کشورهای آفریقایی همچنان استقبال گستردهای از این ابتکار دارند. سرمایهگذاریهای چین در آفریقا نسبت به مدت مشابه سال گذشته تقریباً سه برابر شده و به ۳۳.۵ میلیارد دلار رسیده است. در مقابل، در این دوره هیچ پروژه جدیدی در چارچوب ابتکار کمربند و جاده در پاکستان یا روسیه اعلام نشده که نشاندهنده کاهش سرعت سرمایهگذاری چین در این دو کشور پس از سالها رشد است.
به گفته ندوپیل وانگ، از زمان تصمیم ولادیمیر پوتین برای حمله به اوکراین، همکاریهای کمربند و جاده در روسیه با رکود مواجه شده و دو کشور در گذار از پروژههای دولتی به سرمایهگذاریهای تجاری بخش خصوصی با دشواری روبهرو هستند.او همچنین معتقد است پاکستان، که سالها یکی از مهمترین شرکای ابتکار کمربند و جاده محسوب میشد، اکنون همزمان با بهبود نسبی روابط چین و هند، بیش از گذشته به همکاری با آمریکا گرایش پیدا کرده است.
