شمال ایران در محاصره زمینخواران
به گزارش خط بازار؛ جنگلهای هیرکانی شمال بیش از هر زمان دیگری زیر فشار زمینخواری قرار گرفتهاند.
گلستان تنها یک استان سرسبز نیست؛ این استان یکی از مهمترین کانونهای منابع طبیعی کشور به شمار میرود. حدود ۷۶ درصد از مساحت گلستان را جنگلها، مراتع، اراضی ساحلی و منابع طبیعی تشکیل دادهاند؛ سرمایهای که نهتنها برای مردم این استان، بلکه برای امنیت زیستمحیطی ایران اهمیت راهبردی دارد.
جنگلهای هیرکانی گلستان، که بخشی از میراث جهانی یونسکو هستند، سالانه میلیونها مترمکعب آب را در دل خود ذخیره میکنند، از فرسایش خاک جلوگیری میکنند و نقش مهمی در تعدیل اقلیم شمال کشور دارند. اما این سرمایه طبیعی سالهاست در معرض تهدیدهایی قرار گرفته که هرکدام میتواند بخشی از این میراث چند میلیون ساله را نابود کند.
زمینخواری، تغییر کاربری، تصرف اراضی ملی، قطع درختان، قاچاق چوب، چرای بیرویه دام، بوتهکنی و آتشسوزی، تنها بخشی از چالشهایی است که منابع طبیعی گلستان هر روز با آن دست و پنجه نرم میکند.
آمارهایی که از یک بحران خبر میدهند
بررسی عملکرد سهماهه نخست امسال یگان حفاظت منابع طبیعی گلستان، تصویری روشن از حجم تخلفات در این عرصهها ارائه میدهد.
تنها در سه ماه، بیش از ۱۷۰ پرونده در حوزه تخریب، تصرف اراضی، قطع درختان و تخلفات مرتبط تشکیل شده است؛ آماری که نشان میدهد فشار بر منابع طبیعی همچنان بالاست.
تشکیل ۴۹ پرونده تخریب و تصرف جنگلها در وسعت ۱۰۲ هکتار، ۵۳ پرونده تصرف مراتع به وسعت بیش از ۱۲۱ هکتار و سه پرونده تصرف اراضی ساحلی، تنها بخشی از این تخلفات است.
در همین مدت، متخلفان به ۷۵۹ اصله درخت و ۷۷۶ اصله نهال آسیب زدهاند؛ آماری که بیانگر ادامه روند تخریب پوشش گیاهی ارزشمند استان است.
قاچاق چوب؛ زخمی که هنوز التیام نیافته است
اگرچه طی سالهای اخیر شدت قاچاق چوب نسبت به گذشته کاهش یافته، اما کشفیات یگان حفاظت نشان میدهد این پدیده همچنان ادامه دارد.
کشف صدها اصله چوب، ۱۹ مترمکعب چوبآلات، بیش از ۲۰۰ استر هیزم و صدها کیلوگرم زغال، تنها بخشی از عملیاتهایی است که نیروهای حفاظتی در سه ماه نخست امسال انجام دادهاند.
این ارقام نشان میدهد سودجویان همچنان جنگل را منبع درآمد خود میدانند؛ موضوعی که میتواند در بلندمدت خسارتهای جبرانناپذیری بر پیکره جنگلهای هیرکانی وارد کند.
زمینخواری؛ تهدیدی فراتر از تخریب محیط زیست
یکی از مهمترین چالشهای منابع طبیعی گلستان، تصرف اراضی ملی است؛ موضوعی که علاوه بر خسارتهای زیستمحیطی، ابعاد اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی نیز پیدا کرده است.
اجرای ۴۴ حکم قضایی خلع ید و قلع و قمع در سه ماه نخست امسال و بازگشت بیش از ۱۳۱ هکتار از اراضی ملی به بیتالمال نشان میدهد دستگاه قضایی و یگان حفاظت در این حوزه فعال هستند؛ اما استمرار تشکیل پروندههای جدید، از تداوم طمع سودجویان برای تصرف اراضی ملی حکایت دارد.
جنگلبانانی که بیصدا میجنگند
حفاظت از میلیونها هکتار عرصه طبیعی با تعداد محدودی نیرو، مأموریتی دشوار است.
جنگلبانان گلستان در گرمای تابستان، سرمای زمستان، بارندگیهای شدید و مناطق صعبالعبور، شبانهروز در حال گشتزنی هستند تا از تعرض به منابع طبیعی جلوگیری کنند.
این مأموریت تنها به برخورد با زمینخواران محدود نمیشود؛ مقابله با قاچاقچیان چوب، مهار آتشسوزیها، جلوگیری از چرای غیرمجاز و حفاظت از عرصههای ملی، بخشی از مسئولیتهای روزانه آنان است.
تابستان؛ فصل پرخطر برای جنگلها
با افزایش دما، خطر آتشسوزی در جنگلها و مراتع نیز افزایش مییابد.
بخش قابل توجهی از حریقهای منابع طبیعی، منشأ انسانی دارد؛ از روشن کردن آتش برای پختوپز گرفته تا رها کردن تهسیگار یا سوزاندن بقایای کشاورزی.
هر آتشسوزی علاوه بر نابودی پوشش گیاهی، زیستگاه گونههای جانوری را نیز از بین میبرد و بازسازی آن گاه به دهها سال زمان نیاز دارد.
حفاظت از انفال بدون مردم ممکن نیست
تجربه نشان داده هیچ دستگاهی بهتنهایی قادر به حفاظت از منابع طبیعی نیست.
گستردگی عرصههای طبیعی گلستان، محدودیت نیروهای حفاظتی و تنوع تهدیدها، مشارکت مردم را به یک ضرورت تبدیل کرده است.
دهیاران، شوراهای اسلامی، همیاران طبیعت، سمنهای محیطزیستی، بهرهبرداران قانونی و حتی گردشگران، هرکدام میتوانند حلقهای از زنجیره حفاظت باشند.
گزارش بهموقع تخلفات، جلوگیری از آتشسوزی، رعایت اصول طبیعتگردی و مطالبهگری مسئولانه، از مهمترین اقداماتی است که میتواند در حفظ این سرمایه ملی نقشآفرین باشد.
سرمایهای که حفظ آن وظیفه همگانی است
منابع طبیعی گلستان تنها متعلق به نسل امروز نیست؛ این جنگلها، مراتع و زیستبومهای ارزشمند میراثی هستند که باید برای نسلهای آینده نیز حفظ شوند.
آمارهای رسمی نشان میدهد دستگاههای متولی با وجود محدودیت امکانات، برخورد با متخلفان را با جدیت دنبال میکنند، اما حجم تخلفات ثابت میکند که حفاظت از این میراث ارزشمند صرفاً با اقدامات قضایی و انتظامی محقق نخواهد شد.
آنچه میتواند آینده جنگلهای گلستان را تضمین کند، شکلگیری یک مشارکت واقعی میان دولت، مردم، جوامع محلی و فعالان محیطزیست است؛ مشارکتی که اجازه ندهد سودجویی عدهای، سرمایهای ملی و غیرقابل جایگزین را به تاراج ببرد.
منبع: تسنیم
