قیمت خودرو در کشاکش رقابت و دستور
به گزارش خط بازار، بخشی از این فاصله قیمتی، با مدیریت دلالان بازار بهوجود آمده و آشفتگی بازار را دامن زده است. فعالان صنعت خودرو که از روند فعلی بازار آسیب دیدهاند، گلایههای بسیاری دارند. زنجیره تامین با اشاره به مشکلات نقدینگی واحدهای تولید و آبرفت سرمایهها، عنوان میکنند پرداخت مطالبات با دیرکرد انجام شده و در واقع با وضعیتی که نرخ مواد اولیه روزانه تعیین میشود تا هنگامی که پول محصولات به واحدهای صنعتی تزریق شود، ارزش سرمایه کم شده است. از سوی دیگر، خودروساز هم گلایهمند است که ناگزیر به عرضه خودرو زیرقیمت تمامشده است. اما تعیین نرخ خودرو در ایران چه تفاوتی با سایر خودروسازان جهانی دارد؟
تعیین قیمتهای روز
سعید صبوری، عضو هیاتمدیره انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور درباره مقایسه نحوه قیمتگذاری خودرو در ایران و سایر کشورها به صمت گفت: نرخ، پاشنه آشیل صنعت خودرو کشور شده است. همه مدعی هستند که نرخ خودرو باید اصلاح شود اما آیا کسی میپرسد نحوه اصلاح باید چگونه باشد؟ آیا تمام ابعاد مسئله در تعیین قیمتهای دستوری، لحاظ شده و موردارزیابی قرار میگیرد؟
وی افزود: هنگامیکه نرخ ارز افزایش پیدا میکند و دلار ۳ هزار تومانی در مدت زمان کوتاهی به ۲۰ هزار تومان میرسد چگونه انتظار داریم سایر بازارها واکنشی نشان نداده و قیمتهای ثابتی داشته باشند. با افزایش نرخ ارز، سکه یک میلیون تومانی، ۱۰ میلیون تومان میشود این افزایش برای محصولات غذایی و مایحتاج روزانه هم رخ داده است.
قیمتگذاری براساس نرخ ارز
صبوری ادامه داد: با افزایش نرخ ارز، نهادههای تولید که براساس نرخ ارز تعیین نرخ میشوند نیز گران میشود. فولاد، آلومینیوم، پتروشیمی و… همراه با نرخ ارز بالا میرود. حال با گران شدن مواد اولیه مورد نیاز خط تولید چگونه انتظار است که محصولات صنایع پاییندستی اعم از قطعات و خودرو قیمتی ثابت داشته باشند.
این فعال صنعت خودرو تصریح کرد: تمام محصولاتی که در بورس عرضه میشود به نرخ روز دلار محاسبه و بهفروش میرسد. این موضوع مسئلهای پنهان نیست. در چنین شرایطی، آیا نرخ محصولات ساختهشده بهوسیله این مواد اولیه هم به نرخ دلار محاسبه و تعیین میشود؟
نرخ ۱۰ ساله خودرو
این فعال صنعت خودرو اظهارکرد: با آمار میتوان ثابت کرد که نرخ خودرو در یک دهه گذشته تغییر زیادی نداشته درحالیکه همه چیز گران شده است. حدود ۱۰ سال پیش یک پراید حدود ۶ میلیون تومان ارزش داشت. نرخ دلار هم ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ تومان بود؛ در نتیجه نرخ پراید حدود ۶ هزار دلار میشد. یا پژو ۲۰۶ حدود ۸ میلیون تومان یا ۸ هزار دلار معامله میشد. درحالحاضر اگر درنظر بگیریم که خودروساز هیچ تغییراتی در مدلهای خودرویی نداشته آپشنی هم اضافه نکرده و همان خودرو ۱۰ سال قبل را تولید میکند همچنین حقوق و دستمزدها هم اضافه نشده؛ بنابراین با همان نرخ ۶ و ۸ هزار دلار ۱۰ سال پیش باید قیمت آن تعیین شود.
او ادامه داد: وقتی نرخ از سوی نهاد دیگر تعیین میشود نرخ کارخانه پژو ۲۰۶ حدود ۱۰۲ میلیون تومان تعیین میشود درحالیکه با محاسبه ۸ هزار دلار حدود ۱۰ سال پیش باید ۱۶۰ میلیون تومان باشد.
تفاوت با سایر کشورها
این عضو هیاتمدیره انجمن تخصصی صنایع همگن نیرومحرکه و قطعهسازان خودرو کشور با اشاره به نحوه تعیین نرخ خودرو در کشورهای دیگر، گفت: دولت در کشورهای دیگر دخالتی در صنعت و در نتیجه نرخ محصولات تولیدی از جمله خودرو ندارد. تولیدکننده خودرو را میسازد و براساس نرخ روز، قیمتگذاری میکند. این نرخ هم براساس محاسبه نرخ تمامشده بهاضافه سود بین ۵ تا ۸ درصد بهدست میآید.
صبوری با بیان اینکه خودروساز بینالمللی به این شیوه خودرو تولیدی خود را نه فقط به بازار داخل که به بازارهای جهانی عرضه میکند، گفت: در نهایت خریدار با توجه به استانداردها، آپشنها و… تصمیم میگیرد که بخرد یا خیر. او ادامه داد: در کشور انواع خودروهای خارجی در بازار وجود دارد که نرخ آنها چندین برابر نرخ همان خودروها با مدلهای جدیدتر در خارج است. آخرین خودروهای خارجی موجود در بازار مربوط به ۲۰۱۷ است. نرخ این مدلهای قدیمی در بازار ایران گاهی ۱۰ برابر خودرو صفر ۲۰۲۱ همان خودرو است. هیچ نهادی به این موضوع رسیدگی نمیکند و شکایتی هم وجود ندارد که نرخ آنها غیرواقعی و چند برابر نرخ واقعی آن در کشورهای همسایه است. بهعنوان نمونه، یک لندکروز ۲۰۱۰ در ایران حدود ۴ میلیارد تومان معامله میشود اما مدل ۲۰۲۱ همان مدل حدود ۵۰ هزار دلار بوده که با تعرفههای گمرکی بیش از ۲ میلیارد تومان نخواهد شد.
کنترل نرخ داخلیها و خارجیها
این کارشناس حوزه خودرو با بیان اینکه باید قانونی وجود داشته باشد که نرخ خودروهای داخلی و خارجی را در هر دو حیطه کنترل کند، افزود: درحالحاضر خودروهای داخلی بین ۵ تا ۱۰ هزار دلار نرخ دارد درحالیکه خودروهای کلاس فعلی داخلی در جهان بین ۱۵ تا ۲۵ هزار دلار قیمتگذاری میشود.
صبوری در پاسخ به این پرسش که آیا در جهان تمام خودروسازان خود نرخ محصولات را تعیین میکنند، گفت: طبیعی است هر تولیدکنندهای خودش نرخ کالایش را تعیین کند. این امر غیرمنطقی نیست. در هر کجا برای هر کالایی نرخ تعیین کنیم، افزایش آن در بازار غیرقابل کنترل است. نرخ در بازار دستورپذیر نیست.
این فعال صنعت خودرو با بیان اینکه نتیجه سیاستگذاری فعلی صنعت خودرو، ۵۰ هزار میلیارد تومان زیان انباشه است، ادامه داد: تولیدکننده بخش خصوصی اگر تولید با توجه به نرخ آن، صرفهاقتصادی نداشته باشد، تولید را ادامه نمیدهد، درحالیکه صنعت خودرو کشور چون دولتی است با زیان ادامه میدهد و ناچار است قیمتگذاریها را بپذیرد.
صبوری اظهارکرد: امسال حقوق و دستمزد ۴۰ درصد اضافه شد، این افزایش محدود به حقوق کارگر نمیشود؛ تمام حواشی این صنعت از کارتنهای بستهبندی و نرخ حملونقل تا بیمه و مالیات گران شد. آیا با توجه به افزایش نرخ محصولات و خدمات، خودرو هم گران شد؟
این عضو انجمن قطعهسازان کشور در پاسخ به پرسشی دیگر مبنی بر اینکه دولتها در کشورها چگونه نرخ خودرو را کنترل میکنند که بیش از نرخ واقعی نباشد، گفت: در جهان اگر خودروسازی محصولاتش را با نرخ بالا عرضه کند، بازار نخواهد داشت. در کشور ما هم اگر محصولات را به نرخ واقعی عرضه کنیم، مشکل فاصله نرخ کارخانه و بازار از بین میرود. این در حالی است که با توجه به وضعیت قیمتی خودروها در کشور، برای ۱۰ هزار خودرو یک میلیون نفر ثبتنام میکنند، زیرا فرد برنده میداند در مدت کوتاهی سود زیادی خواهد داشت. او خودرو را به نرخ کارخانه میخرد و به نرخ بازار میفروشد.
قیمتگذاری موقتی باشد
ابوالفضل خلخالی، مدرس مهندسی خودرو درباره قیمتگذاری خودرو در ایران و جهان به صمت گفت: در جهان تولیدکننده میتواند کالا خود را به هر قیمتی بهفروش برساند و در یک فضای رقابتی این عرضه و تقاضاست که نرخ را تعیین میکند.
وی افزود: در ایران فضا رقابتی نیست و قانونی تدوینشده که نرخ خودرو از سوی نهادی مانند شورای رقابت تعیین شود. اما متاسفانه طبیعت اقتصاد بهگونهای است اگر قیمتگذاری دستوری انجام شود، به نتیجه مطلوب نخواهیم رسید. در جهان فعلی تمام کشورها با یکدیگر در ارتباط بوده و اینگونه عملکردها بیش از ثمر دادن به حاشیه ختم میشود.او ادامه داد: باید فضای انحصاری را از بین برد. قیمتگذاری برای یک مقطع زمانی پاسخگوست اما نمیتواند ادامه داشته باشد. باید انحصار از بین برود تا قیمتگذاری در بازار در نقطه تعادلی عرضه و تقاضا قرار گیرد.
تولید در فضای رقابتی
عضو هیاتعلمی دانشگاه علم و صنعت درباره نحوه تعیین نرخ در سایر کشورها عنوان کرد: در جهان قیمتگذاری آزاد انجام میشود. این هم بهدلیل انحصاری نبودن بازار این کشورهاست. در فضای رقابتی تولیدکننده تمام تلاش خود را بهکار میبرد تا محصولش بهفروش برسد؛ از اینرو مشکلات بازار خودرو ایران را ندارند.
خلخالی با بیان اینکه تعرفهگذاری و قیمتگذاری باید بهطور موقت در دورهای باشد اما بدون تداوم، گفت: این شیوه باید به شکل گذار باشد. مثلا پس از یک دهه برداشته شود، چون سیاستگذاری درست نداریم این روند چه در حوزه قیمتگذاری و چه تعیین تعرفههای حمایتی تداوم پیدا کرده است.
این کارشناس حوزه خودرو با بیان اینکه اعتقادی به قیمتگذاری ندارم، زیرا آسیب آن بیشتر است، گفت: نمودهای فعلی بازار خودرو نشان میدهد نتیجه موردانتظار بهدست نیامده و باید در یک بازار رقابتی تولیدکننده با تعیین قیمت، محصولات را عرضه کند.
سخن پایانی
در مقایسه نحوه تعیین نرخ خودرو در ایران و سایر کشورها، کارشناسان و فعالان صنعت معتقدند تولیدکننده باید خود نرخ محصولاتش را تعیین کند اما در شرایط رقابتی. خودروساز جهانی در فضایی رقابتی قیمتها را تعیین میکند و خریدار براساس مشخصات خودرو تصمیم میگیرد که بخرد یا خیر. کارشناسان عنوان میکنند تعیین نرخ و تعرفه باید مقطعی باشد و پس از آن در فضایی آزاد براساس اشل اقتصادی قیمتها تعیین شود.
منبع: صمت
