اخبار
تیغ ایران بر ستون راهبردی آمریکا در غرب آسیا
به گزارش خط بازار؛ پایگاه هوایی شهید موفقالسلطی در شرق اردن، طی سالهای اخیر با توسعه زیرساختها، گسترش همکاریهای دفاعی آمریکا و اردن و میزبانی از برنامههای آموزشی و مأموریتهای اعلامشده ائتلاف، به یکی از مراکز مهم همکاری نظامی واشنگتن در غرب آسیا تبدیل شده است.
در میان دهها پایگاه نظامی آمریکا در غرب آسیا، نام «موفق السلطي» اردن کمتر از العدید قطر یا ناوگان پنجم آمریکا در بحرین شنیده میشود؛ اما قرار گرفتن این پایگاه در فهرست اهداف عملیاتهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران طی جنگ ۴۰ روزه، بار دیگر توجهها را به یکی از مهمترین مراکز عملیاتی آمریکا در منطقه جلب کرد.
پایگاهی که در مقاطع مختلف، پیش و پس از تحولات منتهی به آتشبس، و پس از آنکه آمریکا با حملات متعدد به مناطق جنوبی، مرکزی، جنوبغربی و جنوبشرقی ایران آتشبس را نقض کرد، هدف حملات قرار گرفت؛ رخدادی که نشان داد الازرق تنها یک پایگاه متعلق به نیروی هوایی اردن نیست، بلکه یکی از گرههای راهبردی شبکه فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) در غرب آسیاست.
طی ساعات اخیر نیز همچون روزهای گذشته نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، عملیاتهای مختلفی علیه این پایگاه راهبردی برای ارتش آمریکا انجام دادهاند.نیروی هوافضای سپاه پاسداران طی موجهای مختلف عملیات عملیات نصر۲ ضربات مهمی را به این پایگاه وارد کرده است.
موقعیت پایگاه هوایی موفقالسلطی
پایگاه هوایی موفقالسلطی در نزدیکی شهر الازرق در استان الزرقاء و در شرق اردن واقع شده است؛ منطقهای بیابانی که به دلیل وسعت، تراکم اندک جمعیت و شرایط مناسب پروازی، از دهههای گذشته برای استقرار تأسیسات هوایی مورد توجه قرار گرفت. فاصله این پایگاه تا اَمان حدود ۱۰۰ کیلومتر است و قرار گرفتن آن در شرق کشور، دسترسی مناسبی به محورهای هوایی منتهی به مرزهای عراق و عربستان فراهم میکند.
این پایگاه به افتخار شهید موفق السلطي، از خلبانان نیروی هوایی سلطنتی اردن که در سال ۱۹۶۶ در جریان یک سانحه هوایی جان باخت، نامگذاری شد. نام او امروز بر مهمترین پایگاه هوایی اردن قرار دارد و در ادبیات رسمی نیروهای مسلح این کشور، موفقالسلطی نماد توسعه و حرفهایسازی نیروی هوایی سلطنتی به شمار میرود.
چرا منطقه الازرق برای ساخت پایگاه انتخاب شد؟
انتخاب الازرق صرفاً یک تصمیم عمرانی نبود، بلکه بر پایه مجموعهای از ملاحظات جغرافیایی، اقلیمی و عملیاتی انجام شد. این منطقه به دلیل اقلیم خشک، روزهای متعدد با دید مناسب، زمین هموار و امکان توسعه زیرساختها، شرایط مطلوبی برای فعالیتهای پروازی فراهم میکند. همچنین فاصله از مراکز پرجمعیت، امکان اجرای تمرینهای هوایی و آموزشی را با محدودیتهای کمتری نسبت به مناطق شهری فراهم کرده است.
در دهههای گذشته، توسعه شبکه جادهای و تأسیسات پشتیبانی نیز به تقویت جایگاه این منطقه به عنوان یکی از مهمترین مراکز هوایی اردن کمک کرده است.
روند توسعه پایگاه
موفقالسلطی در سالهای ابتدایی فعالیت، عمدتاً به عنوان یکی از پایگاههای عملیاتی نیروی هوایی سلطنتی اردن شناخته میشد، اما از دهه ۱۹۹۰ و بهویژه پس از تحولات امنیتی منطقه، روند توسعه آن شتاب گرفت. افزایش ظرفیت پذیرش هواگردها، نوسازی باندها، توسعه رمپهای پارک، ایجاد تأسیسات آموزشی و بهروزرسانی برخی زیرساختهای پشتیبانی، از جمله اقداماتی بود که جایگاه این پایگاه را ارتقا داد.
در سالهای اخیر نیز پروژههای عمرانی متعددی با هدف نوسازی زیرساختهای عمومی پایگاه اجرا شده است؛ از جمله احداث برج مراقبت جدید، بهبود سامانههای ناوبری و توسعه برخی امکانات پشتیبانی که در چارچوب برنامههای نوسازی نیروی هوایی اردن و همکاریهای دفاعی بینالمللی انجام شدهاند.
زیرساختها، ناوگان و جایگاه عملیاتی پایگاه موفقالسلطی
پایگاه هوایی شهید موفقالسلطی طی دو دهه گذشته از یک پایگاه عملیاتی صرف، به یکی از مهمترین مراکز پشتیبانی، آموزش و آمادگی رزمی نیروی هوایی سلطنتی اردن تبدیل شده است. اجرای برنامههای توسعهای، نوسازی تأسیسات، ارتقای زیرساختهای فنی و افزایش ظرفیت میزبانی از رزمایشهای مشترک، موجب شده این پایگاه نقش پررنگتری در ساختار دفاعی اردن و همکاریهای نظامی این کشور با شرکای بینالمللی ایفا کند.
این پایگاه از مجموعهای گسترده از زیرساختهای هوایی و پشتیبانی برخوردار است که امکان انجام مأموریتهای آموزشی، لجستیکی و عملیاتی را فراهم میکند. باندهای پروازی استاندارد، مسیرهای تاکسی، رمپهای پارک هواپیما و آشیانههای نگهداری و تعمیرات، هسته اصلی زیرساختهای هوانوردی این پایگاه را تشکیل میدهند و برای پشتیبانی از فعالیت روزانه ناوگان نیروی هوایی اردن طراحی شدهاند.
در کنار این بخشها، برج مراقبت، سامانههای مدیریت ترافیک هوایی، مراکز برنامهریزی مأموریت، ساختمانهای فرماندهی و کنترل، مراکز آموزشی، شبیهسازهای پروازی، کارگاههای تعمیر و نگهداری، انبارهای قطعات و تجهیزات، تأسیسات پشتیبانی فنی، مراکز اداری و مجموعههای اقامتی و خدماتی، چرخه کامل پشتیبانی از مأموریتهای هوایی را تکمیل میکنند.این امکانات به پایگاه اجازه میدهد علاوه بر انجام مأموریتهای روزمره، از دورههای آموزشی، رزمایشهای چندملیتی و استقرار موقت یگانهای هوایی نیز پشتیبانی کند.
در سالهای اخیر، بخشی از زیرساختهای این پایگاه در قالب طرحهای نوسازی بهروزرسانی شده است. این اقدامات عمدتاً با هدف افزایش ظرفیت تعمیر و نگهداری هواگردها، بهبود امکانات آموزشی، ارتقای سامانههای پشتیبانی زمینی و توسعه فضاهای مورد نیاز برای همکاریهای دفاعی انجام شده است. همین روند باعث شده موفقالسلطی به یکی از مراکز اصلی برگزاری تمرینهای مشترک هوایی در اردن تبدیل شود.
حضور ناوگان جنگندههای آمریکا در پایگاه موفق السلطی
از منظر ناوگان، این پایگاه در دورههای مختلف میزبان بخشی از هواگردهای نیروی هوایی سلطنتی اردن بوده و در جریان رزمایشها و همکاریهای بینالمللی نیز بهصورت دورهای از هواگردهای کشورهای شریک میزبانی کرده است. این موضوع جایگاه آن را بهعنوان یکی از پایگاههای مهم پشتیبانی و آموزش در ساختار نیروی هوایی اردن تقویت کرده و نقش آن را در ارتقای آمادگی نیروهای این کشور افزایش داده است.
مجموع این زیرساختها موجب شده پایگاه موفقالسلطی تنها یک فرودگاه نظامی نباشد، بلکه به یک مرکز چندمنظوره برای آموزش، پشتیبانی فنی، نگهداری ناوگان و هماهنگی رزمایشهای مشترک تبدیل شود؛ نقشی که در سالهای اخیر با گسترش همکاریهای دفاعی اردن با کشورهای همپیمان، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
ناوگان شناختهشده نیروی هوایی اردن مستقر در پایگاه
موفقالسلطی یکی از پایگاههای اصلی استقرار جنگندههای F-16 Fighting Falcon نیروی هوایی سلطنتی اردن به شمار میرود. این جنگندهها ستون فقرات توان رزمی هوایی اردن را تشکیل میدهند و طی سالهای گذشته با دریافت بهسازیها و ارتقاهای مختلف، همچنان مهمترین هواگرد رزمی این کشور محسوب میشوند.
در کنار جنگندهها، هواپیماهای ترابری C-130 Hercules نیز در شبکه عملیاتی نیروی هوایی اردن نقش مهمی در جابهجایی نیرو، تجهیزات، کمکهای بشردوستانه و پشتیبانی لجستیکی ایفا میکنند. همچنین بالگردهای نظامی و آموزشی و هواگردهای سبک نیز در ساختار کلی نیروی هوایی این کشور مورد استفاده قرار میگیرند.
نقش در حوزه آموزش خلبانان و برگزاری رزمایش
یکی از ویژگیهای مهم موفقالسلطی، نقش آن در آموزش خلبانان و برگزاری رزمایشهای مشترک است. نیروی هوایی اردن طی سالهای گذشته میزبان دورههای آموزشی و تمرینهای مشترک با کشورهای مختلف بوده و این پایگاه به دلیل امکانات مناسب، یکی از مراکز اصلی اجرای این برنامهها محسوب میشود.
رزمایشهای مشترک عمدتاً با هدف ارتقای هماهنگی، تبادل تجربه، استانداردسازی رویههای پروازی و افزایش توان همکاری میان نیروهای شرکتکننده برگزار میشوند.
همکاریهای بینالمللی
اردن در حوزه دفاعی روابط گستردهای با کشورهای مختلف، بهویژه آمریکا و برخی اعضای ائتلافهای بینالمللی، دارد. در این چارچوب، پایگاه موفقالسلطی نیز گاه میزبان فعالیتهای آموزشی، تمرینهای مشترک و برنامههای همکاری دفاعی بوده است.
این همکاریها بر اساس توافقهای رسمی میان دولتها انجام میشود و در حوزههایی مانند آموزش، نگهداری تجهیزات، ارتقای مهارتهای فنی و تبادل تجربیات متمرکز است.
اهمیت پایگاه موفقالسلطی در سیاستهای نظامی آمریکا در غرب آسیا
بررسی اسناد رسمی کنگره آمریکا و گزارشهای پژوهشی نشان میدهد که پایگاه هوایی شهید موفقالسلطی در سالهای اخیر به یکی از حلقههای مهم شبکه حضور هوایی آمریکا در منطقه تبدیل شده است. برخلاف پایگاههایی مانند العدید قطر یا ناوگان پنجم بحرین که دارای نقشهای فرماندهی و استقرار دائمی شناختهشده هستند، موفقالسلطی بیشتر بهعنوان یک گره پشتیبانی، آموزش و استقرار چرخشی در چارچوب همکاری با اردن شناخته میشود.
در ادبیات پژوهشی دفاعی آمریکا، طی سالهای اخیر از الگوی پراکندگی و توزیع جغرافیایی تأسیسات نظامی بهعنوان یکی از روندهای سیاستگذاری یاد شده است؛ یعنی تکیه بر چندین مرکز همکاری و پشتیبانی در کشورهای مختلف به جای تمرکز کامل بر چند پایگاه بزرگ. در این چارچوب، اردن به دلیل روابط نزدیک امنیتی با آمریکا و موقعیت جغرافیایی خود، یکی از شرکای مهم واشنگتن در منطقه محسوب میشود و موفقالسلطی یکی از تأسیسات مورد استفاده در این همکاریها است.
نقش در همکاریهای آمریکا و اردن
طبق گزارشهای رسمی کنگره آمریکا، پایگاههای هوایی اردن از جمله موفقالسلطی در سالهای گذشته برای مأموریتهای اعلامشده شناسایی، نظارت و پشتیبانی مرتبط با عملیات ائتلاف علیه داعش در عراق و سوریه مورد استفاده قرار گرفتهاند. این همکاریها در چارچوب توافقهای رسمی دو کشور انجام شده است.
توسعه زیرساختها
طی سالهای اخیر، آمریکا و اردن در قالب برنامههای همکاری دفاعی، پروژههایی برای توسعه زیرساختهای عمومی این پایگاه اجرا کردهاند. این سرمایهگذاریها بهعنوان بخشی از برنامه تقویت همکاریهای امنیتی و افزایش ظرفیت میزبانی آموزش و همکاری مشترک توصیف شده است.
ناوگان مستقر و همکاریهای نظامی خارجی
پایگاه هوایی شهید موفقالسلطی علاوه بر میزبانی از بخشی از ناوگان نیروی هوایی سلطنتی اردن، در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مراکز استقرار چرخشی هواگردها و نیروهای کشورهای همپیمان، بهویژه ایالات متحده، تبدیل شده است. موقعیت جغرافیایی این پایگاه و نزدیکی آن به مرزهای سوریه و عراق، موجب شده در مقاطع مختلف برای پشتیبانی از عملیاتهای هوایی، مأموریتهای شناسایی، آموزشهای مشترک و رزمایشهای چندملیتی مورد استفاده قرار گیرد.
پرواز مشترک هواپیماهای اردنی و آمریکایی
در میان کشورهای فرامنطقهای، ایالات متحده پررنگترین حضور را در این پایگاه داشته است. در دورههای مختلف، جنگندههای F-15E Strike Eagle، F-16 Fighting Falcon، هواپیماهای ترابری C-130 Hercules، هواپیماهای سوخترسان KC-135 Stratotanker و در برخی مقاطع جنگندههای A-10 Thunderbolt II بهصورت چرخشی در این پایگاه مستقر شدهاند.
همچنین؛ تصاویر ماهوارهای و گزارشهای منتشرشده از حضور پهپادهای MQ-9 Reaper در این پایگاه حکایت دارد که در مأموریتهای شناسایی، مراقبت و پشتیبانی از عملیاتهای ائتلاف آمریکایی در سوریه و عراق مورد استفاده قرار گرفتهاند.
علاوه بر آمریکا، برخی کشورهای عضو ائتلاف نیز در چارچوب رزمایشهای مشترک یا مأموریتهای آموزشی، بهطور موقت از این پایگاه استفاده کردهاند. نیروی هوایی بریتانیا در مقاطع مختلف جنگندههای Eurofighter Typhoon، هواپیماهای ترابری A400M Atlas و هواپیماهای سوخترسان Voyager را به این پایگاه اعزام کرده است. همچنین؛ هواگردهایی از فرانسه، ایتالیا، هلند، بلژیک، کانادا، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز در جریان رزمایشهای چندملیتی از جمله Eager Lion در این پایگاه حضور داشتهاند.
مجموع این ظرفیتها موجب شده پایگاه موفقالسلطی از یک پایگاه صرفاً ملی فراتر رفته و به یکی از مهمترین مراکز پشتیبانی، آموزش و استقرار چرخشی نیروهای هوایی کشورهای همپیمان اردن در منطقه تبدیل شود؛ هرچند برخلاف برخی پایگاههای بزرگ آمریکا در منطقه، اطلاعات عمومی و قابلاتکایی درباره استقرار دائمی یگانهای رزمی خارجی در این پایگاه منتشر نشده است.
فرود جنگنده آمریکایی در پایگاه موفق السلطی
نقش موفقالسلطی در حوزه مسئولیت سنتکام
بر اساس منابع رسمی و پژوهشهای عمومی، نقش موفقالسلطی در حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) را میتوان در چهار بخش توصیف کرد.
۱. پشتیبانی از عملیاتهای منطقهای: پایگاههای هوایی اردن، از جمله موفقالسلطی، در اسناد کنگره آمریکا بهعنوان مراکزی مهم برای پشتیبانی از مأموریتهای اعلامشده آمریکا و ائتلاف در سوریه و عراق معرفی شدهاند؛ بهویژه در حوزههای اطلاعات، مراقبت و شناسایی (ISR) و پشتیبانی هوایی.
۲. میزبانی از یگانهای اعزامی نیروی هوایی آمریکا: گزارشهای کنگره آمریکا اشاره میکنند که مقر یکی از یگانهای اعزامی نیروی هوایی آمریکا، یعنی32nd Air Expeditionary Wing بهصورت گزارششده در این پایگاه قرار داشته است. این یگان در چارچوب مأموریتهای سنتکام از انواع هواگردهای رزمی، ترابری، سوخترسان و سامانههای بدون سرنشین برای مأموریتهای اعلامشده استفاده میکند.
۳. پشتیبانی از همکاری دفاعی آمریکا و اردن موفقالسلطی یکی از مهمترین مراکز اجرای برنامههای همکاری دفاعی، آموزش و رزمایشهای مشترک میان آمریکا و اردن محسوب میشود. توسعه زیرساختهای این پایگاه نیز در چارچوب همین همکاریها انجام شده است.
۴. جایگاه در معماری لجستیکی منطقه اسناد پژوهشی کنگره آمریکا نشان میدهد که پس از توافق دفاعی ۲۰۲۱، بخشی از تجهیزات و ذخایر نظامی آمریکا از قطر به اردن منتقل شد. در همان اسناد آمده است که این اقدام با هدف افزایش انعطافپذیری حضور منطقهای و تقویت همکاری با اردن انجام شده و ممکن است در چارچوب سیاست کلی بازدارندگی آمریکا نیز اهمیت داشته باشد.
انتقال مرکز فرماندهی سنتکام در منطقه به پایگاه
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز گذشته با انتشار بیانیهای اعلام کرد که مرکز فرماندهی نیروهای آمریکا در منطقه (سنتکام) از قطر به پایگاه الازرق در خاک اردن منتقل شده است.
ضربات ایران بر پیکره ناوگان آمریکا مستقر در پایگاه موفقالسلطی
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در بیانیهای اعلام کرده که رزمندگان نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بامداد روز گذشته، در پاسخ به حملات شب پیش از آن آمریکا، در موج بیستم عملیات «نصر ۲» با رمز مبارک «یا ابوالفضل العباس (ع)»، پایگاه آمریکا در الازرق اردن را بهصورت همزمان با موشک و پهپاد هدف قرار دادند.
بنابر اعلام سپاه، در این عملیات شیلترهای نگهداری جنگندهها و یک رمپ بزرگ توقف هواگردها مورد اصابت قرار گرفت و دستکم دو فروند جنگنده و سه فروند هواگرد آمریکایی بهطور کامل منهدم شدند و تعدادی دیگر نیز آسیب جدی دیدند.
البته این فقط یکی از چندین عملیات سپاه پاسداران است؛ ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز در جریان امواج مختلف عملیات صاعقه با پهپادهای خود ضربات مهمی به این پایگاه وارد کرده است.
یکی از تصاویری که طی ساعات اخیر منتشرشده نشاندهنده موفقیت عملیاتهای موشکی ایران علیه این پایگاه است. بر این اساس، در مرحله نخست سامانه پدافندی پاتریوت با شلیک دو موشک رهگیر، موفق به رهگیری یکی از موشکهای بالستیک میشود. با این حال، در ادامه و با وجود شلیک شش موشک رهگیر دیگر، دو موشک بالستیک دیگر از سامانه پدافندی عبور کرده و در نهایت به هدف اصابت میکنند.
روزنامۀ والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد که در حملات موشکی و پهپادی ایران در روزهای گذشته به پایگاه موفق السلطی اردن که با تلفات گستردۀ نظامیان آمریکایی همراه بود، چندین هواپیمای بدونسرنشین و سرنشیندار نیز مورد اصابت قرار گرفته و نابود شدهاند.
طبق تصاویر ماهوارهای یک شلتر هواپیما در پایگاه هوایی موفق السلطی در اردن، در شب ۱۶ و ۱۷ جولای منهدم شد.کانال نایا نیز به نقل از منابع خود نوشته که یک فروند جنگندۀ اف-۱۵ در این پایگاه در حملات ایران منهدم شده است.
گزارش نیویورک تایمز از تلفات تروریستهای آمریکایی در موفق السلطی
نیویورک تایمز، ایران در پنج روز گذشته چهار حمله علیه نیروهای آمریکایی در اردن انجام داده است.اولین حمله، یک مرکز مسکونی در پایگاه هوایی ملک فیصل را هدف قرار داد که منجر به زخمی شدن پنج سرباز آمریکایی شد.
حمله دوم به یک پایگاه در شرق اردن که توسط بالگردهای بلک هاوک آمریکایی استفاده میشود، اصابت کرد و به تعداد قابل توجهی از آنها آسیب رساند.
دو روز بعد، موشکهای ایرانی به پایگاه هوایی موفق السلطی در ازرق حمله کردند و حدود ۲۰ سرباز آمریکایی را که برای پناه گرفتن در پناهگاهها هجوم آورده بودند، زخمی کردند.
حمله بعدی در روز جمعه در پایگاه هوایی موفق السلطی منجر به کشته شدن دو سرباز آمریکایی، مفقود شدن یک نفر و زخمی شدن چهار نفر دیگر شد.
نیویورک تایمز در گزارشی اعلام کرده است که در حمله موشکی ایران به پایگاه موفق السلطی اردن تعدادی بالگرد آمریکایی نیز آسیب دیدهاند.
جمهوری اسلامی ایران به مبدا تهدیدات علیه خود با شدت حمله میکند
موفقالسلطی امروز از یک پایگاه صرفاً ملی فراتر رفته و به یکی از مراکز مهم همکاری دفاعی آمریکا و اردن تبدیل شده است؛ اما واقعیتهای امنیتی غرب آسیا نشان میدهد که هیچ تحول راهبردی در منطقه نمیتواند بدون در نظر گرفتن جایگاه و توان بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران ارزیابی شود.در سالهای اخیر، موازنه قدرت در غرب آسیا بیش از هر زمان دیگری بر پایه بازدارندگی متقابل شکل گرفته و همین واقعیت، محاسبات امنیتی همه بازیگران منطقهای و فرامنطقهای را تحت تأثیر قرار داده است.
بر این اساس، جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده است که مبدا تهدیدات علیه خود را با شدت و کوبندگی زیر ضرب خواهد برد و این اصل درباره پایگاه موفق السلطی نیز به اجرا درآمده است.
منبع: فارس
