بحران بزرگ در انتظار بازار نفت/شگفتانه «باب المندب» برای انرژی جهان!

آتش بس شکننده میان ایران و آمریکا با ادامه حملات تلافی جویانه میان تهران، تل آویو و واشنگتن وارد فاز تازه ای شده است. پس از شکل گیری آخرین دور از حملات متقابل سه شنبه شب، قیمت نفت خام بار دیگر افزایش یافته هر بشکه نفت خام برنت صبح روز جهارشنبه با ۰.۶۵ درصد افزایش به ۸۸.۷۵ دلار در زمان تنظیم این گزارش رسید.

اکنون به نظر می رسد چشم انداز آتش بس در آستانه آغاز مسابقات جام جهانی بیش از پیش تیره و تار شده است؛ موضوعی که می تواند بار دیگر بازار نفت را با مشکلاتی جدی مواجه ساخته و منجر به ازسرگیری روند صعودی قیمت شود.

درگیری‌های آخر هفته میان ایران و اسرائیل بار دیگر نشان داد که تا چه اندازه امیدها به دستیابی به یک توافق می‌تواند شکننده باشد و در عین حال، معامله‌گران تا چه حد ممکن است نسبت به تداوم اختلال در عرضه نفت دچار نوعی خوش‌بینی بیش از حد شده باشند.

این در حالیست که از زمان اعمال کنترل ایران بر تنگه هرمز، فاکتورهایی چون وجود ذخایر جهانی نفت، ذخایر بیش از ۱٫۲ میلیارد بشکه‌ای چین، حجم بالای محموله‌های نفتی در دریا، و همچنین توان عربستان سعودی برای تغییر سریع مسیر صادرات خود و کاهش وابستگی به این گلوگاه حیاتی، مانع از جهش شدید قیمت نفت به سطوح بی‌سابقه و شاید غیرقابل بازگشت در میان مدت شده است. با اینحال، شرایط عملیاتی و نظامی در خاورمیانه به ‌طور مداوم در حال تغییر بوده و می‌تواند به ‌سرعت به بحرانی جدی در عرضه نفت و جهش‌های قیمتی کم‌سابقه تبدیل شود.

بحران احتمالی تازه انرژی در دریای سرخ!

اگرچه اقدام ایران برای اعمال محدودیت تردد نفتکش ها در تنگه هرمز، نام این آبراهه را بر سر زبان انداخته، اما حقیقت امر این است که بر اساس آخرین داده های آژانس بین المللی انرژی (IEA)، حدود ۱۵ الی ۲۰ درصد از نفت خام جهان نیز از بخش شمالی دریای سرخ یعنی کانال سوئز عبور می کند. علاوه بر این، آژانس میزان نفت عبوری از تنکه باب المندب از سال ۲۰۲۴ به این سو را نیز ۴ میلیون بشکه در روز اعلام کرده است. این در حالیست که پیش از جنگ یمن، این رقم حدود ۸ میلیون بشکه بوده است.

عربستان سعودی پس از محدودیت اعمال شده در تنگه هرمز، موفق شد با استفاده از خط لوله، روزانه ۷ میلیون بشکه نفت به سواحل دریای سرخ برساند. اکنون با اعمال کنترل نیروهای انصارالله یمن بر تنگه باب المندب و کشیده شدن جنگ به فراتر از خلیج فارس، پایداری این خط لوله انتقال نفت نیز زیر سوال رفته است. امین ناصر، رئیس و مدیرعامل آرامکو، در این‌باره گفته بود: «خط لوله شرق–غرب ما که به ظرفیت کامل ۷ میلیون بشکه در روز رسیده است، به‌عنوان یک شریان حیاتی عرضه، نقش مهمی در کاهش اثرات شوک جهانی انرژی و کمک به مشتریانی که از محدودیت‌های حمل‌ونقل در تنگه هرمز آسیب دیده‌اند، ایفا کرده است».

با اینحال، در صورت اختلال در تردد از تنگه باب‌المندب در نتیجه حملات حوثی‌ها، عربستان ممکن است بخشی از ظرفیت صادراتی خود را از دست بدهد و بازار جهانی نیز با کاهش چند میلیون بشکه‌ای عرضه روزانه مواجه شود؛ این میزان علاوه بر حدود ۱۳ میلیون بشکه در روز است که پیش‌تر به دلیل بسته شدن تنگه هرمز از بازار حذف شده است.

«مویو شو» تحلیلگر ارشد نفت خام در مؤسسه کپلر، در پایان ماه مارس یعنی یک ماه پس از آغاز درگیری ایران گفته بود: «اگر حوثی‌ها تردد در تنگه باب‌المندب را مختل کنند، خریداران آسیایی دسترسی خود را به عرضه محدودشده نفت خام خاورمیانه بیش از پیش از دست خواهند داد.»

در چنین سناریویی، مسیر حمل نفتکش‌ها می‌تواند به سمت غرب و از طریق کانال سوئز و سپس عبور از دماغه امید نیک تغییر یابد تا نفت عربستان به آسیا برسد. اما این مسیر تقریباً ۵۰ روز زمان خواهد برد؛ یعنی بیش از دو برابر مسیر فعلی از طریق دریای سرخ!

این تغییر مسیر عملاً باعث کاهش دسترسی سریع به محموله‌ها در بازار شده و هزینه‌ها را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد که از جمله می توان به افزایش نرخ حمل‌ونقل، مصرف سوخت بیشتر و کاهش بهره‌وری بازار اشاره کرد؛ چراکه نفتکش‌های بسیار بزرگ (VLCC) امکان عبور از کانال سوئز را ندارند.

کاهش گسترده صادرات نفت عربستان می‌تواند سطح جنگ را به مرحله‌ای کاملاً تازه ارتقا داده و قیمت نفت را به سطوحی بی‌سابقه برساند. با این وجود، از زمان بسته شدن تنگه هرمز، میزان حمل نفت از مسیر باب‌المندب در یک بخش خاص به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است؛ این محموله‌ها عمدتاً نفت خام عربستان سعودی، بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان، هستند که تاکنون به دلیل استفاده از مسیر دریای سرخ و باب‌المندب، تا حدی از پیامدهای انسداد تنگه هرمز مصون مانده‌اند.