در فاصله قرن هفدهم تا نوزدهم میلادی، زمانی که کشتیهای عمانی از سواحل مسقط تا بندرهای شرق آفریقا در رفتوآمد بودند، سکه تنها ابزار معامله نبود، بلکه حلقه اتصال تجارت در سراسر اقیانوس هند به شمار میرفت. در عمان سکههای نقرهای و ارزهای خارجی روایتگر قدرت و بازرگانی بودند؛ روایتی که از رواج تالرهای اتریشی آغاز شد و با تولد «ریال عمانی» بهعنوان یکی از باارزشترین ارزهای جهان ادامه یافت.
تاریخ پول در عمان، خلاف بسیاری از کشورهای منطقه، نه از دل یک نظام ضرب سکه بومی، بلکه از مسیر تجارت دریایی و گردش ارزهای خارجی شکل گرفت. موقعیت استراتژیک این کشور در اقیانوس هند باعث شد برای قرنها، روپیه هند و سکههای نقرهای «تالر ماریا ترزا» (سکهای اتریشی که برای دههها در تجارت عمان و شرق آفریقا رواج داشت) و سکههای آفریقایی در بازارهای مسقط و زنگبار جریان داشته باشند؛ روندی که در نهایت به تولد «ریال عمانی» بهعنوان یکی از باثباتترین ارزهای منطقه انجامید.
عصر سکههای بیگانه در عمان
برای قرنها، در بازارهای مسقط و ظفار، کمتر سکهای با نام حاکمان عمان دیده میشد. موقعیت استراتژیک عمان در مسیر تجارت هند، آفریقا و شبه جزیره عربستان باعث شده بود این سرزمین به چهارراه پولی منطقه تبدیل شود. در این دوره، دو ارز بیش از همه رواج داشتند؛ روپیه هند در مناطق ساحلی و «تالر ماریا ترزا» در نواحی داخلی.
این سکه نقرهای اتریشی که در منطقه با نامهایی مانند «ریال فرنگی» شناخته میشد، به دلیل عیار بالای نقره و ثبات وزن، اعتماد بازرگانان و قبایل عمانی را جلب کرد و برای دههها عملاً نقش یک واحد پولی معتبر را ایفا میکرد.
نخستین تلاش مدرن برای پول ملی عمان در زنگبار
نقطه عطف تاریخ پولی عمان نه در مسقط، بلکه در زنگبار رقم خورد؛ قلمرویی که در قرن نوزدهم بخشی از امپراتوری دریایی عمان بود. در سال ۱۸۸۲ میلادی، سلطان برغش بن سعید از خاندان آل بوسعید، سکههایی با عنوان «ریال زنگباری» ضرب کرد؛ اقدامی که نخستین تلاش مدرن این خاندان برای ایجاد هویت پولی مستقل به شمار میرفت.
هرچند این سکهها نتوانستند بهطور کامل جای ارزهای خارجی را بگیرند، اما آغازگر ورود عمانیها به دوره پول ملی مدرن بودند.
آغاز ضرب سکه در عمان در دهه ۱۸۹۰ میلادی
در دهه ۱۸۹۰ میلادی، نخستین سکههای مسی مخصوص مسقط و عمان ضرب شدند و بهتدریج ساختار پولی این کشور شکل منسجمتری پیدا کرد. با روی کار آمدن سلطان سعید بنتیمور در میانه قرن بیستم، نظام پولی عمان وارد مرحله تازهای شد و بعدها «ریال سعیدی» جایگزین روپیه خلیج فارس شد.
تولد «ریال عمانی»
پس از روی کار آمدن سلطان قابوس در سال ۱۹۷۰ و آغاز دوران نوسازی عمان، واحد پولی این کشور نیز تغییر کرد. در سال ۱۹۷۲ «ریال عمانی» جایگزین ریال سعیدی شد و به نماد دولت مدرن عمان تبدیل شد.
در دهههای بعد، عمان با تکیه بر درآمدهای نفتی، ذخایر ارزی و سیاست پولی باثبات، توانست ارزش پول خود را حفظ کند؛ بهگونهای که امروز ریال عمانی یکی از باارزشترین ارزهای جهان در برابر دلار محسوب میشود.
سکه عمانی؛ پیوند سنت و هویت ملی
امروزه سکههای عمان با واحد «بیزه» شناخته میشوند و نقش «خنجر عمانی» بر بسیاری از آنها دیده میشود؛ نمادی سنتی که به بخشی از هویت ملی این کشور تبدیل شده است. سکههایی که روزگاری وابسته به نقرههای خارجی بودند، اکنون نشانی از استقلال اقتصادی و هویت سیاسی عمان به شمار میروند.
باید توجه داشت که مسیر پول در عمان، از گردش تالرهای اتریشی در بازارهای اقیانوس هند تا تثبیت ریال عمانی مدرن، تصویری روشن از گذار این کشور از اقتصاد دریایی سنتی به یک دولت مدرن نفتی ارائه میدهد. عمان، خلاف بسیاری از همسایگانش، تاریخ پولی خود را نه با یک سکه بومی، بلکه با اعتماد به ارزهای بینالمللی آغاز کرد، اما در نهایت توانست واحد پولی باثبات و معتبر خود را بسازد.
منبع: تجارت نیوز
