آب‌تیمور در مسیر آزمون پرهزینه

در حالی که میدان نفتی آب‌تیمور به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین ظرفیت‌های توسعه‌نیافته صنعت نفت ایران شناخته می‌شود و مطالعات مختلف طی سال‌های گذشته از امکان افزایش چشمگیر تولید این میدان سخن گفته‌اند، زمزمه‌هایی درباره تلاش برای ورود شرکت ترکیه‌ای VEO International به پروژه توسعه این میدان، پرسش‌های متعددی را در میان کارشناسان صنعت نفت ایجاد کرده است.

بررسی اطلاعات منتشرشده در وب‌سایت رسمی VEO نشان می‌دهد عمده سوابق و پروژه‌های معرفی‌شده این شرکت در حوزه‌های عمرانی، محیط زیست، تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب، سدسازی، زیرساخت‌های شهری، راه‌آهن، راه‌سازی و پروژه‌های مشابه متمرکز است.

در میان پروژه‌های معرفی‌شده این شرکت، سابقه مشخص و قابل توجهی از توسعه میادین نفتی، مدیریت مخازن هیدروکربوری، حفاری توسعه‌ای، افزایش ضریب بازیافت یا اجرای پروژه‌های بزرگ بالادستی نفت و گاز مشاهده نمی‌شود.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که توسعه میدانی با ابعاد آب‌تیمور، نیازمند مجموعه‌ای از توانمندی‌های تخصصی در حوزه مهندسی مخزن، حفاری، تأسیسات فرآورشی، مدیریت تولید و سرمایه‌گذاری چند میلیارد دلاری است؛ توانمندی‌هایی که معمولاً در اختیار شرکت‌های تخصصی E&P قرار دارد.

نکته قابل تأمل دیگر آن است که حتی در پیام رسمی رئیس هیئت‌مدیره VEO نیز به مشکلات تجربه‌شده توسط برخی شرکت‌های گروه در عراق اشاره شده است. هرچند جزئیات این موضوع در وب‌سایت شرکت تشریح نشده، اما نفس اشاره مدیرعامل به این مسئله نشان می‌دهد موضوع عراق تا اندازه‌ای مهم بوده که در پیام رسمی مدیریت ارشد شرکت نیز مورد توجه قرار گرفته است.

از سوی دیگر، در همان پیام رسمی آمده است که هیئت‌مدیره شرکت در سال ۲۰۲۱ تصمیم گرفته از سوابق شرکت‌های دیگر گروه Veziroğlu به‌عنوان رفرنس VEO استفاده کند. این موضوع نیز برای کارشناسان صنعت نفت اهمیت دارد؛ زیرا در پروژه‌ای به عظمت آب‌تیمور، ارزیابی دقیق سوابق اجرایی، توان مالی، توان فنی و تجربه مستقیم شرکت متقاضی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

موضوع دیگری که مورد توجه فعالان صنعت قرار گرفته، هویت و برندینگ شرکت است. نماد اصلی معرفی‌شده توسط VEO یک شاقول بنایی است که در پیام رئیس هیئت‌مدیره به‌عنوان نماد صداقت و درستی معرفی شده است.

هرچند انتخاب این نماد لزوماً ایرادی محسوب نمی‌شود، اما برای شرکتی که قصد ورود به یکی از پیچیده‌ترین پروژه‌های بالادستی نفت کشور را دارد، این پرسش مطرح می‌شود که آیا سابقه، ساختار و هویت حرفه‌ای شرکت بیشتر ریشه در پروژه‌های عمرانی و ساختمانی ندارد؟

کارشناسان معتقدند تجربه‌های گذشته صنعت نفت ایران نشان داده واگذاری پروژه‌های عظیم و راهبردی به مجموعه‌های فاقد سابقه کافی، می‌تواند سال‌ها توسعه میادین را به تعویق بیندازد و هزینه‌های سنگینی به کشور تحمیل کند. از همین رو انتظار می‌رود هرگونه تصمیم درباره توسعه میدان آب‌تیمور صرفاً بر اساس ارزیابی‌های دقیق فنی، مالی و تخصصی و در فضایی کاملاً شفاف انجام شود.

آب‌تیمور ظرفیتی ملی برای صنعت نفت ایران است و تصمیم‌گیری درباره آینده آن، نیازمند پاسخ روشن به یک پرسش اساسی است: آیا شرکت معرفی‌شده سابقه و توان لازم برای توسعه یکی از مهم‌ترین میادین نفتی کشور را در اختیار دارد؟ پرسش مهم‌تر آنکه آیا شرکت ملی نفت ایران واقعاً گزینه دیگری برای توسعه این میدان در اختیار ندارد؟

میدانی که در سال‌های گذشته شرکت‌های معتبر بین‌المللی و همچنین مجموعه‌های توانمند داخلی برای توسعه آن اعلام آمادگی کرده‌اند، چگونه امروز به نقطه‌ای رسیده است که نام یک شرکت ترکیه‌ای با سابقه محدود و بدون کارنامه شناخته‌شده در توسعه میادین نفت و گاز به عنوان گزینه توسعه آن مطرح می‌شود؟

آب‌تیمور یک پروژه معمولی عمرانی نیست؛ این میدان یکی از مهم‌ترین دارایی‌های راهبردی صنعت نفت ایران به شمار می‌رود و هر تصمیم اشتباه درباره آن می‌تواند سال‌ها توسعه این میدان را به تأخیر انداخته و میلیاردها دلار منافع بالقوه کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

از همین رو انتظار می‌رود وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران، پیش از هرگونه تصمیم‌گیری، جزئیات ارزیابی فنی، مالی و تخصصی گزینه‌های مطرح برای توسعه این میدان را به‌صورت شفاف تشریح کنند تا مشخص شود بر چه مبنایی ممکن است یک شرکت فاقد سابقه شناخته‌شده در توسعه میادین نفتی، در کنار یا حتی پیش از گزینه‌های باتجربه داخلی و خارجی قرار داده شود.