وعدههای انتخاباتی و کارنامه عمل؛ بررسی سه رئیسجمهور اخیر ایران
به گزارش خط بازار؛ وعدههای انتخاباتی، سنگ محک اعتبار نظامهای مردمسالار است. این گزارش با تکیه بر دادههای آماری و پژوهشی معتبر، به بررسی تطبیقی وعدههای کلان سه رئیسجمهور اخیر ایران و میزان تحقق آنها در حوزههای اقتصاد، معیشت و سیاستگذاری میپردازد.
۱. حسن روحانی (دولتهای یازدهم و دوازدهم، ۱۳۹۲–۱۴۰۰)
وعدههای کلیدی
- رفع تحریمها و احیای تعامل بینالمللی (محور اصلی کارزار انتخاباتی)
- حفظ تورم تکرقمی و بهبود معیشت
- رفع حصر از سران جنبش سبز
- رفع تبعیضهای جنسیتی، قومی و دینی
- تشکیل وزارت زنان و انتخاب وزیر زن
- رفع فیلتر شبکههای اجتماعی
- خصوصیسازی اقتصاد و اصلاح نظام بانکی
میزان تحقق
پروژه تحقیقاتی «روحانیسنج» (Rouhani Meter) که با همکاری دانشگاه تورنتو راهاندازی شد، از مجموع ۱۰۰ وعده ثبتشده حسن روحانی، تنها ۲۰ درصد را «محققشده» ارزیابی کرده است.
بر اساس آخرین بهروزرسانی این پروژه در مرداد ۱۳۹۷:
- ۳۳ درصد وعدهها مطلقاً محقق نشده
- ۱۰ درصد هرگز پیگیری نشده
- ۱۰ درصد متوقف شده
- ۱۷ درصد در حال پیگیری با سرنوشت نامعلوم
نمونههای عینی شکست
- رفع حصر میرحسین موسوی، مهدی کروبی و زهرا رهنورد: تا پایان دولت روحانی محقق نشد
- حفظ تورم تکرقمی: نرخ تورم در پایان دولت روحانی به بیش از ۴۰ درصد رسید
- رفع فیلتر شبکههای اجتماعی: هیچیک از پلتفرمهای مسدودشده آزاد نشدند
- خصوصیسازی و اصلاح نظام بانکی: با وجود وعدهها، ساختار بانکی دستنخورده باقی ماند
دستاورد قابلذکر
امضای برجام در سال ۱۳۹۴ و کاهش موقت تحریمها، اگرچه با خروج آمریکا در ۱۳۹۷ عملاً بیاثر شد. دولت روحانی در حوزه سیاست خارجی نسبتاً موفق، اما در حوزه اقتصاد و وعدههای داخلی ناموفق ارزیابی شده است .
۲. سید ابراهیم رئیسی (دولت سیزدهم، ۱۴۰۰–۱۴۰۳)
وعدههای کلیدی (بر اساس «نقشه راه اقتصادی» منتشرشده پیش از انتخابات)
- نصف کردن نرخ تورم تا سال ۱۴۰۲ (از ۳۶.۴% به ۱۸.۲%)
- رشد اقتصادی بدون نفت بالای ۵ درصد سالانه
- ایجاد سالانه یک میلیون شغل جدید
- ساخت سالانه یک میلیون مسکن (طرح «نهضت ملی مسکن»)
- تک نرخی کردن ارز و «تقویت ارزش پول ملی»
- تأمین کل نیاز ارزی کشور از طریق صادرات غیرنفتی
میزان تحقق
- تورم: نرخ تورم در اسفند ۱۴۰۲ به ۴۰.۷ درصد رسید که حتی از سال ۱۳۹۹ نیز بیشتر بود
- رشد اقتصادی: رشد بدون نفت از ۴.۸% در ۱۴۰۰ به ۳.۴% در ۱۴۰۲ کاهش یافت. بخش اعظم رشد اقتصادی مدیون افزایش قیمت نفت و صادرات به چین بود، نه بهبود ساختاری
- اشتغال: تعداد شاغلان تنها ۸۰۰ هزار نفر افزایش یافت، یعنی یکسوم وعده دادهشده
- مسکن: وزارت راه و شهرسازی آمار دقیقی از واحدهای تکمیلشده منتشر نکرد؛ اما قیمت هر مترمربع مسکن در تهران از ۳۱ میلیون تومان (مرداد ۱۴۰۰) به بیش از ۸۱ میلیون تومان (اسفند ۱۴۰۲) رسید. بازار اجارهبها نیز رکوردهای بیسابقهای ثبت کرد
- ارز: قیمت دلار در بازار آزاد از ۲۶ هزار تومان (شروع کار) به بیش از ۶۰ هزار تومان (پایان کار) رسید. ارزش ریال در این دوره ۵۸ درصد کاهش یافت و همچنان حداقل پنج نرخ ارز مختلف در کشور وجود داشت
- تجارت خارجی: در سال ۱۴۰۲، ایران ۴۹ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی و ۶۶ میلیارد دلار واردات داشت؛ ۱۷ میلیارد دلار کسری تراز تجاری
جمعبندی: از ۷ وعده اقتصادی قابلاندازهگیری، ۶ وعده به طور کامل محقق نشد و آماری دال بر تحقق وعده هفتم (مسکن) منتشر نشده است.
۳. مسعود پزشکیان (دولت چهاردهم، از ۱۴۰۳)
وعدههای کلیدی در حوزه اقتصاد و معیشت
- کنترل تورم با اصلاح رفتار تورمزای دولت (ممنوعیت چاپ پول برای جبران کسری بودجه، اصلاح نظام بانکی، کاهش بنگاهداری بانکها)
- تک نرخی کردن ارز و حذف ارز ترجیحی به جز برای دارو و مواد غذایی اساسی
- همسانسازی حداقل حقوق با تورم و نرخ سبد معیشت خانوار
- اجرای قانون برنامه هفتم در حوزه مسکن (نه وعده ساخت یکمیلیون، بلکه اجرای تکالیف قانونی)
- رفع فیلترینگ اینترنت و رشد اقتصاد دیجیتال · حل مشکلات معیشتی بازنشستگان و اصلاح مدیریت صندوقهای بازنشستگی
- هدفمندسازی یارانهها به نفع دهکهای پایین
- عدم افزایش قیمت بنزین بدون رضایت مردم
وضعیت تحقق (تا مرداد ۱۴۰۵ – یک سال پس از آغاز به کار)
- فیلترینگ: ناقص و زمانبر. وعده رفع فیلتر اینستاگرام، تلگرام و یوتیوب تاکنون محقق نشده است. در دی ۱۴۰۳ تنها واتساپ و گوگلپلی رفع فیلتر شدند و اجرای کامل این طرح مطابق اعلام شورای عالی فضای مجازی، ۱۴ ماه زمان خواهد برد. این بازه زمانی از دیدگاه حامیان دولت بسیار طولانی ارزیابی شده است .
- FATF: در دست بررسی با ابهام. پزشکیان برای بازگرداندن دو لایحه پالرمو و CFT به مجمع تشخیص مصلحت، از رهبری اذن گرفت. مجمع تشخیص احتمالاً این دو کنوانسیون را به صورت مشروط میپذیرد، اما هنوز در صحن مجمع رأیگیری نشده و نتیجه آن مشخص نیست
- قانون عفاف و حجاب: بنبست اجرایی. پزشکیان در واکنش به این قانون اعلام کرده است: «قانون عفاف و حجاب را نمیتوانم اجرا کنم چون برای مردم مشکل ایجاد میکند» و دولت را آماده اجرای آن نمیداند. این پرونده بدون سرانجام مشخص به سال ۱۴۰۴ منتقل شده است
- وعدههای اقتصادی: هنوز زود برای قضاوت قطعی. دولت پزشکیان از تابستان ۱۴۰۳ آغاز به کار کرده و برای ارزیابی دقیق وعدههایی چون کنترل تورم، تکنرخی شدن ارز، همسانسازی حقوق با تورم و اصلاح نظام بانکی، حداقل به دو سال زمان نیاز است. این وعدهها در زمره در حال پیگیری قرار دارند و نتیجه نهایی آن در گزارشهای آینده مرکز آمار و بانک مرکزی قابل راستیآزمایی خواهد بود.
منبع: خط بازار
