هوش مصنوعی، نفت و بدهی؛ سه ضلعی جدید بازارهای مالی جهان
بازارهای مالی جهان از تابستان امسال شاهد یکی از شدیدترین موجهای فروش اوراق قرضه دولتی در چند دهه اخیر بودهاند، موجی که بازده اوراق را در بسیاری از اقتصادهای بزرگ به بالاترین سطوح دو دهه گذشته رسانده است.
به گزارش خط بازار؛ در ایالات متحده بازده اوراق خزانهداری دهساله از مرز ۵ درصد گذشته و در روزهای اخیر تا نزدیکی ۵.۲ درصد بالا رفته، سطحی که از میانه دهه ۲۰۰۰ تجربه نشده بود. بازده اوراق سیساله نیز از ۵.۵ درصد عبور کرده و رسانههای اقتصادی آمریکا آن را بالاترین رقم از سال ۲۰۰۴ توصیف کردهاند.
در اروپا و ژاپن نیز روندی مشابه دیده میشود و سرمایهگذاران بیش از هر زمان دیگری نسبت به تورم، هزینه استقراض دولتها و تداوم بیثباتیهای ژئوپلیتیک نگراناند.ریشه اصلی این تحول را باید در بازگشت شوک انرژی جستوجو کرد.
درگیری میان ایران و آمریکا و اختلال مکرر در جریان صادرات نفت از تنگه هرمز، قیمت نفت برنت را از حدود ۶۰ دلار در ابتدای سال به بیش از ۱۰۰ دلار در هفتههای اخیر رسانده، جهشی نزدیک به ۶۵ درصد که در سالهای اخیر کمسابقه بوده است. این افزایش تنها به معنای گرانتر شدن سوخت نیست، بلکه مستقیماً بر هزینه حملونقل، تولید صنعتی، قیمت کالاهای مصرفی و در نهایت نرخ تورم اثر میگذارد.
به همین دلیل بازارها نگراناند که روند کاهشی تورم، که طی دو سال گذشته بهسختی به دست آمده بود، بار دیگر متوقف یا حتی معکوس شود.در چنین وضعیتی بانکهای مرکزی با دوراهی دشواری روبهرو شدهاند. از سویی رشد اقتصاد جهانی هنوز شکننده است و بسیاری از کشورها زیر بار بدهی سنگین و رشد کمرمق دستوپا میزنند.
از سوی دیگر بازگشت گرانی انرژی میتواند تورم را در سطحی بالا تثبیت کند و سیاستگذاران پولی را وادار سازد نرخ بهره را بالا نگه دارند یا حتی بیشتر کنند. همین انتظار مهمترین عامل فشار بر بازار اوراق قرضه بوده است، زیرا هرچه نرخ بهره بالاتر بماند جذابیت اوراق قدیمی با سود پایینتر کمتر میشود و قیمت آنها افت میکند.
گزارش بهروزشده سازمان ملل که در شهریور امسال منتشر شد نشان میدهد اقتصاد جهانی هرچند از یک رکود عمیق گریخته، همچنان در مسیر رشدی کمشتاب حرکت میکند. طبق این گزارش رشد جهانی برای سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۶ درصد و برای سال ۲۰۲۷ حدود ۲.۹ درصد پیشبینی شده، ارقامی که همچنان پایینتر از میانگین رشد پیش از همهگیری کروناست.
این تصویر نشان میدهد اقتصاد جهانی نه در آستانه فروپاشی بلکه در وضعیتی از مقاومت همراه با فرسایش تدریجی قرار دارد.اما آیا بازار اوراق قرضه در حال ارسال پیامی مشابه دورههای پیش از جنگهای جهانی است؟ نگاهی به تاریخ نشان میدهد پاسخ چندان ساده نیست. در تابستان ۱۹۱۴ و پیش از آغاز جنگ جهانی اول، بسیاری از سرمایهگذاران و حتی سیاستمداران تصور نمیکردند بحران بالکان به جنگی فراگیر بدل شود.
شوک اصلی پس از آغاز رسمی جنگ رخ داد و بورسهای بزرگ جهان از جمله بورس نیویورک برای هفتهها تعطیل شدند. در دهه ۱۹۳۰ نیز افزایش هزینههای نظامی و رقابت قدرتهای بزرگ نشانههای تنش را آشکار کرده بود، اما بازارها تا مدتها ابعاد واقعی بحرانی را که در راه بود درک نکردند.از این منظر وضعیت کنونی تفاوت مهمی با آن دورهها دارد.
اقتصاد جهانی امروز همچنان حول فناوری، خدمات دیجیتال و بهویژه هوش مصنوعی میچرخد، تا جایی که حتی همان گزارش سازمان ملل بخشی از تابآوری کنونی رشد جهانی را به سرمایهگذاریهای مرتبط با هوش مصنوعی نسبت میدهد. تنها غولهای فناوری آمریکا امسال چیزی نزدیک به ۷۰۰ میلیارد دلار صرف ساخت مراکز داده و زیرساختهای محاسباتی کردهاند.
نکته کمتر گفتهشده اما این است که بخش بزرگی از این هزینه دیگر از محل سود شرکتها تأمین نمیشود، بلکه از همان بازار اوراق قرضهای وام گرفته میشود که این روزها زیر فشار است. تنها چند شرکت بزرگ فناوری امسال بیش از ۲۴۰ میلیارد دلار اوراق قرضه در بازارهای جهانی منتشر کردهاند، رقمی بهمراتب بیشتر از کل اوراق منتشرشده آنها در سال گذشته، و در یک مورد همین تابستان، اعلام برنامه هزینهکرد سنگین یکی از این شرکتها به تنهایی موجی از نگرانی در بازار اوراق قرضه شرکتهای دیگر فناوری ایجاد کرد.
به بیان دیگر، هوش مصنوعی نه فقط عاملی بیرون از بحران اوراق قرضه، بلکه یکی از بازیگران تازه و بزرگ همان بازار است، بازیگری که هم رشد اقتصادی را زنده نگه میدارد و هم بر همان بازاری فشار میآورد که اکنون نگرانش هستیم.شاید مهمترین درس تاریخ این باشد که بازارها در تشخیص وجود خطر بسیار ماهرند، اما در پیشبینی شکل دقیق آن چندان موفق نیستند. جهش بازده اوراق قرضه لزوماً نشانه آغاز یک جنگ جهانی نیست، همانطور که آرامش ظاهری بازارها هم تضمینی برای نبود بحران نیست.
آنچه امروز در بازارهای مالی میبینیم بیشتر بازتاب نگرانی از تورم، انرژی، بدهی دولتها و اکنون بدهی سرسامآور صنعت هوش مصنوعی است، مجموعهای از عوامل که میتوانند رشد جهانی را کندتر کنند حتی اگر جهان هرگز درگیر یک رویارویی نظامی فراگیر نشود. به بیان دیگر، بازار اوراق قرضه بیش از آنکه آژیر جنگ جهانی را به صدا درآورده باشد، هشدار میدهد که دوره پول ارزان به پایان رسیده و رشد اقتصادی، انرژی، بدهی دولتها و حتی رؤیای هوش مصنوعی اکنون بیش از هر زمان دیگری به یکدیگر گره خوردهاند.
کامران مشفق آرانی، آینده پژوه حوزه هوش مصنوعی
منبع: خط بازار
