بازار خودرو در هفتههای اخیر روزهای پرنوسانی را پشت سر گذاشته است. بهگونهای که میانگین قیمت خودروهای صفر در یک ماه گذشته حدود ۳۰ درصد افزایش یافته و شکاف قیمتی کارخانه و بازار در برخی مدلها به ۱۰۰ درصد رسیده است.
در حالی که سیاستگذاران با ابزارهایی مانند خبردرمانی، افزایش عرضه قطرهچکانی خودرو، کنترل دستوری قیمتها و برخورد با متخلفان به دنبال مهار التهاب بازار خودرو هستند، برخی کارشناسان معتقدند این اقدامات توان کنترل موثر بازار را ندارد و ریشه آشفتگیها را باید در فقدان حکمرانی هوشمند جستوجو کرد.
در همین زمینه، یکی از کارشناسان صنعت خودروسازی، در گفتوگو با تجارتنیوز به بررسی دلایل ناکارآمدی سیاستهای کنترلی وزارت صمت در بازار خودرو پرداخته است.
وزارت صمت به دلیل فقدان ابزارهای لازم و تکیه بر شیوههای حکمرانی سنتی توان کنترل بازار خودرو را ندارد
مرتضی مصطفوی، کارشناس ارشد اقتصاد سیاسی خودرو، در گفتوگو با تجارتنیوز گفت: تجربه نشان داده است که نهادهای بالادستی از جمله وزارت صمت توان کنترل بازار خودرو را ندارد. در مقاطع مختلفی بازار خودرو دچار نوسانات قیمتی شده است، اما در عمل وزارتخانه نتوانسته مدیریت موثری را بر این نوسانات اعمال کند.
او ادامه داد: علت این مساله فقدان ابزارهای لازم و تکیه بر شیوههای حکمرانی سنتی است، در حالیکه اداره این بازار نیازمند حرکت به سمت حکمرانی هوشمند است. بر همین اساس، به نظر میرسد وزارتخانه نه از حیث توان اجرایی و نه از منظر تجربه گذشته، ظرفیت لازم برای مدیریت کارآمد این وضعیت را در اختیار ندارد.
مقصود از حکمرانی هوشمند این است که ابزارهای نظارتی، پیشگیرانه و پیشدستانه باشند / باید سازوکاری ایجاد شود که پیش از شکلگیری انگیزه افزایش قیمت یا گرانفروشی، فعالان بازار نسبت به تبعات آن آگاه و نگران باشند / راهاندازی «سامانه جامع معاملات خودرو» ضروری است تا تمامی فعالان بازار اطلاعات خرید و فروش خود را در آن ثبت کنند
مصطفوی عنوان کرد: مقصود از حکمرانی هوشمند این است که ابزارهای نظارتی، پیشگیرانه و پیشدستانه باشند. یعنی نظارت بهجای آنکه پسینی باشد، بهصورت پیشینی اعمال شود. به بیان دیگر، باید سازوکاری ایجاد شود که پیش از شکلگیری انگیزه افزایش قیمت یا گرانفروشی، فعالان بازار نسبت به تبعات آن آگاه و نگران باشند.
او ادامه داد: نکته دوم، اتکا به دادهها و اطلاعات دقیق است. حکمرانی هوشمند مستلزم ایجاد یک پایگاه داده آنلاین، جامع و دقیق است. راهاندازی «سامانه جامع معاملات خودرو» ضروری است تا تمامی فعالان بازار اطلاعات خرید و فروش خود را در آن ثبت کنند. در چنین ساختاری، سیاستگذار تصویری شفاف از وضعیت بازار خواهد داشت و میتواند بداند چه کسانی در حال خرید و فروش هستند و معاملات با چه قیمتی انجام میشود. در حال حاضر چنین چشماندازی وجود ندارد و دادهای دقیق و برخط برای تحلیل بازار در اختیار نیست.
امروزه مرجع قیمتگذاری خودرو به سایتهای شخصی واگذار شده است و احتمال قیمتگذاری متفاوت در این سایتها وجود دارد / فقدان یک سامانه آنلاین و رسمی برای رصد معاملات، امکان تحلیل دقیق و سیاستگذاری مبتنی بر داده را سلب کرده است
مصطفوی اظهار کرد: امروزه مرجع قیمتگذاری خودرو به سایتهای شخصی واگذار شده است و احتمال قیمتگذاری متفاوت در این سایتها وجود دارد. بهگونهای که ممکن است سایتی قیمتی را اعلام کند و سایت دیگری عددی متفاوت ارائه دهد. فقدان یک سامانه آنلاین و رسمی برای رصد معاملات، امکان تحلیل دقیق و سیاستگذاری مبتنی بر داده را سلب کرده است. در حالیکه بهترین سیاستها زمانی اتخاذ میشود که سیاستگذار تصویر روشنی از وضعیت بازار، بازیگران آن و روند معاملات در اختیار داشته باشد. بدون چنین شفافیتی، نظارت و مدیریت موثر بازار امکانپذیر نیست.
فعالان بازار و صنعت خودرو به این جمعبندی رسیدهاند که سیاستگذار توان اداره بازار را ندارد / به همین دلیل از فضای ملتهب سود میبرند
مصطفوی تصریح کرد: در خصوص افزایش قیمتها نیز باید توجه داشت که فعالان بازار و صنعت خودرو به این جمعبندی رسیدهاند که سیاستگذار توان اداره بازار را ندارد. به همین دلیل، از کوچکترین تنشها بهرهبرداری میکنند و از فضای ملتهب سود میبرند.
بخش قابل توجهی از تنشها ناشی از سودجویی و جو روانی ایجادشده توسط دلالان است / سهم شوکهایی مانند اختلال در تامین قطعات یا نوسانات ارزی به اندازهای نیست که جهشهای چندصد میلیونی در برخی خودروها را توجیه کند
این کارشناس صنعت خودروسازی ادامه داد: بخش قابل توجهی از افزایش تنشها بیش از آنکه مبنای علمی و مستند داشته باشد، ناشی از سودجویی و جو روانی ایجادشده توسط دلالان است. گرچه شوکهایی مانند اختلال در تامین قطعات به دلیل مسائل مرتبط با فولاد یا نوسانات ارزی وجود داشته است، اما سهم این عوامل به اندازهای نیست که جهشهای چندصد میلیونی در برخی خودروها را توجیه کند.
فعالان بازار خودرو دریافتهاند که میتوان از آب گلآلود ماهی گرفت و از هر تنش کوچکی استفاده کرد، بدون آنکه به کسی پاسخگو باشند / برخوردهای اعلامی نیز عمدتاً در حد خبردرمانی باقی میماند و اثر ملموسی بر بازار خودرو نمیگذارد
مصطفوی تشریح کرد: مساله اصلی این است که فعالان بازار خودرو دریافتهاند که میتوان از آب گلآلود ماهی گرفت و از هر تنش کوچکی استفاده کرد، بدون آنکه به کسی پاسخگو باشند. گرچه در گفتوگوها گفته میشود که با متخلفان برخورد خواهد شد، اما این امر بیشتر در حد خبردرمانی باقی میماند و اثر ملموسی بر بازار خودرو نمیگذارد.
او افزود: در نیتجه، با افزایش نرخ ارز، بازار خودرو روندی صعودی مییابد و کسی قادر به کنترل آن نیست، اما با کاهش نرخ ارز، بازار تنها اندکی نزولی میشود، چرا که بازارخودرو معمولاً در جهت کاهش قیمت مقاومت نشان میدهد، در حالی که سرعت افزایش قیمتها همواره بالاتر است.
