نابودی ژئوپلتیکی امارات در عصر جدید/ظهور ائتلاف تهران–اسلامآباد–پکن
به گزارش خط بازار؛ روزانه ۱۱۰ فروند کشتی حامل نفت و گاز از تنگه هرمز عبور میکردند که امروز این عدد به صفر رسیده و ایران با یک چرخش ۱۸۰ درجهای، شریان ترانزیتی خود را از بندر جبلعلی به بنادر پاکستان منتقل کرده؛ تصمیمی که فراتر از یک تغییر لجستیکی، یک «تنبیه ژئوپلیتیک» برای امارات متحده عربی محسوب میشود.
تنگه هرمز، این گلوگاه حیاتی انرژی جهان، عملاً به روی تردد کشتیهای تجاری بسته شده است. مسعود پلمه، دبیرکل انجمن کشتیرانی و خدمات وابسته، با اعلام این خبر تأکید کرد که تمام بنادر کشورهای عربی واقع در خلیج فارس متوقف هستند.
به گفته وی، روزانه ۱۱۰ فروند کشتی حامل نفت خام، گاز و مشتقات نفتی از این تنگه عبور میکردند، اما اکنون این عدد به صفر رسیده است.
بندر جبلعلی که سالانه بیش از ۱۲ میلیون دستگاه کانتینر در آن تخلیه و بارگیری میشد، به عنوان موتور محرکه بنادر منطقه، کاملاً از کار افتاده و تعطیلی آن به سایر بنادر کشورهای عربی نیز سرایت کرده است.
افشای نقش امارات؛ نقطه عطف گسست راهبردی
اما مهمترین تحول، نه تعطیلی بنادر، که چرخش راهبردی ایران در واکنش به نقش امارات در تهاجم اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی است. افشای همکاریهای لجستیکی و نظامی ابوظبی با واشنگتن در حملات به زیرساختهای ایران، باعث شد تهران به این قطعیت برسد که ادامه وابستگی به بندر جبلعلی، به معنای واگذاری شریانهای حیاتی اقتصاد به بازیگری است که در بزنگاه نظامی، ابزارهای خود را در خدمت جبهه متخاصم قرار میدهد.
در پاسخ، ایران رابطه سنتی خود با بنادر امارات را پایان داده و ثقل ترانزیتی منطقه را به سمت بنادر پاکستان از جمله گوادر و کراچی، متمایل کرده است.
گوادر؛ قطب جدید قدرت در دریای عمان
بندر گوادر در پاکستان، اکنون به پناهگاه راهبردی تجارت ایران تبدیل شده است. این بندر دو مزیت حیاتی برای ایران فراهم میکند:
۱. دور زدن گلوگاه هرمز: گوادر امکان اتصال مستقیم ایران به بازارهای اقیانوس هند (هند، چین و آفریقا) را بدون ورود به عمق خلیج فارس فراهم میکند.
۲. امنیت پایدار زمینی: برخلاف مسیرهای دریایی که در معرض ناامنیهای نیروی دریایی آمریکا هستند، مسیر ایران–پاکستان بر پایه پیوند زمینی و ریلی استوار است.
پیوند با محور شرق؛ ائتلاف تهران–اسلامآباد–پکن
فعالسازی این کریدور، قطعه نهایی پازل نفوذ چین در منطقه با ابتکار کمربند-راه یا همان راه ابریشم جدید (BRI) را تکمیل میکند. چین که سرمایهگذار اصلی گوادر است، اکنون ایران را به عنوان شریکی راهبردی میبیند. این اتحاد سهجانبه، بلوک قدرت جدیدی را شکل میدهد که در آن امنیت منطقه توسط بازیگران بومی تعریف میشود.
پایان دوران طلایی امارات
دبی بدون بازار ایران، بخش مهمی از توجیه اقتصادی بندر جبلعلی را از دست میدهد. تهران با این اقدام، پیام روشنی به ابوظبی فرستاد: هزینه همکاریهای امنیتی با واشنگتن و تلآویو، از دست دادن جایگاه «قلب اقتصادی منطقه» خواهد بود. سهم «درهم» در مبادلات ایران به شدت کاهش یافته و مدل توسعه امارات با چالشی بنیادین مواجه است.
چرخش تهران از جبلعلی به گوادر، پایان «دوران طلایی امارات» و آغاز عصری جدید است که در آن دریای عمان و سواحل مکران به مرکز ثقل تجارت منطقه تبدیل خواهند شد. ایران بار دیگر نشان داد که امنیت ملی، خط قرمزی است که هیچ پیوند اقتصادی توان عبور از آن را ندارد.
گفتنی است در این میان نیز باید برای تنها بندر اقیانوسی کشورمان، چابهار، تمهیداتی سنجیده شود، به خصوص بعد از آن که نشریه بیزینس استاندارد گزارش داد که هند قصد دارد سهام خود در بندر چابهار ایران را به دلیل انقضای معافیت از تحریمهای ایالات متحده به یک شرکت ایرانی بفروشد.
چابهار تنها بندر اقیانوسی ایران است که نظریهپردازان ژئوپلیتیکی، آن را آوردگاه قدرتهای جهانی نامیدهاند.
با این حال، از چند سال قبل کشور در دوراهی همکاری ترانزیتی با هند یا چین قرار گرفته بود که در نهایت بهره برداری آن به صورت ۱۰ ساله به هند (شرکت IPGL) واگذار شد.
خاطرنشان میشود در زمان واگذاری چابهار به هند غالب تحلیلگران و کارشناسان همکاری با چین، کنسرسیوم کشورهای ذینفع (عمان، قزاقستان و غیره) یا بخشهای غیردولتی داخلی را گزینههای بهتری نسبت به هند برای توسعه این بندر اقیانوسی عنوان می کردند.
منبع: فارس
