اخبار
راه نجات تجارت ایران از کریدورها میگذرد
به گزارش خط بازار؛ تحولات ژئوپلیتیکی منطقه بعد از جنگ رمضان، قواعد تجارت خارجی را تغییر داده و کارشناسان معتقدند که آینده تجارت ایران نه در یافتن یک مسیر جایگزین، بلکه در ایجاد شبکهای از کریدورها، هابهای لجستیکی و همکاریهای منطقهای با محوریت عراق و سایر کشورها برای افزایش تابآوری اقتصادی رقم خواهد خورد.
تحولات ژئوپلیتیکی سالهای اخیر نشان داده که تجارت خارجی دیگر صرفاً به بنادر، کشتیها یا مسیرهای دریایی وابسته نیست. اقتصادهای موفق جهان با ایجاد شبکهای از کریدورهای حملونقل، مراکز لجستیکی، خدمات گمرکی، زیرساختهای مالی و هابهای توزیع، وابستگی خود را به یک مسیر یا یک گلوگاه کاهش دادهاند. در چنین شرایطی، کارشناسان معتقدند که ایران نیز باید راهبرد تجارت خارجی خود را از مدل سنتی «صادرات کالا» به سمت «مدیریت شبکه تجارت منطقهای» تغییر دهد؛ راهبردی که در آن عراق و سایر کشورها میتواند به یکی از مهمترین هابهای لجستیکی و تجاری ایران در غرب آسیا تبدیل شود و تابآوری اقتصاد کشور را در برابر تحولات سیاسی و اختلالات تجاری افزایش دهد.
یکی از برداشتهای نادرست در تحلیلهای اقتصادی این است که تصور میشود محدودیتهای دریایی به معنای توقف تجارت خارجی است، در حالی که ساختار تجارت بینالملل طی دو دهه گذشته دستخوش تحول اساسی شده است. امروزه مزیت رقابتی کشورها نه صرفاً در اختیار داشتن بنادر یا منابع انرژی، بلکه در توانایی طراحی شبکههای چندلایه لجستیکی و مدیریت زنجیرههای تأمین منطقهای تعریف میشود. ایران نیز باید با همین منطق، راهبرد تجارت خارجی خود را بازتعریف کند.
مهرزاد لیموچی، رئیس کمیته مشترک بازرگانی ایران و سریلانکا عنوان کرد که مهمترین تغییری که در اقتصاد جهانی رخ داده، تغییر مفهوم تجارت است. در گذشته تجارت به معنای انتقال کالا از نقطه مبدأ به مقصد بود، اما امروز تجارت مجموعهای از خدمات لجستیکی، مالی، بیمهای، گمرکی، انبارداری، حملونقل ترکیبی و شبکههای توزیع است.
وی افزود: هر کشوری که بتواند در این زنجیره نقش بیشتری ایفا کند، حتی بدون افزایش حجم صادرات، سهم بیشتری از ارزش افزوده تجارت جهانی را به دست خواهد آورد.
وی افزود: اگر بخواهیم تجارت خارجی ایران را متناسب با شرایط جدید طراحی کنیم، نباید نگاه ما صرفاً بر یافتن یک مسیر جایگزین متمرکز باشد. راهبرد صحیح، ایجاد یک اکوسیستم تجاری است. اکوسیستمی که در آن مسیرهای زمینی، ریلی و دریایی، مراکز توزیع، بنادر، مناطق آزاد، زیرساختهای گمرکی و شرکای منطقهای به صورت یک شبکه واحد عمل کنند. این شبکه، تجارت را از وابستگی به یک مسیر یا یک گلوگاه خارج میکند و انعطافپذیری اقتصاد را افزایش میدهد.
از طرفی، تفاوت میان مسیر حملونقل و کریدور اقتصادی از موضوعاتی است که در سیاستگذاری اقتصادی کمتر به آن پرداخته شده است. کریدور صرفا یک جاده یا خط ریلی نیست، بلکه مجموعهای از زیرساختها، قوانین، خدمات مالی، تسهیلات گمرکی، مراکز لجستیکی و همکاریهای اقتصادی است که جریان تجارت را پایدار و کمهزینه میکند. کشورهایی که این مفهوم را به درستی درک کردهاند، توانستهاند جایگاه خود را در زنجیره تجارت جهانی تثبیت کنند.
به گفته لیموچی، عراق جایگاهی فراتر از یک بازار صادراتی دارد. عراق میتواند به یکی از گرههای اصلی شبکه لجستیکی ایران در غرب آسیا تبدیل شود. توسعه همکاریهای بندری، ایجاد مراکز توزیع مشترک، تقویت زیرساختهای حملونقل و همگرایی در فرآیندهای گمرکی، ظرفیت آن را دارد که عراق را به سکوی دسترسی ایران به بازارهای بین المللی تبدیل کند. این نگاه، تفاوت اساسی با رویکرد سنتی صادرات کالا دارد.
رئیس کمیته مشترک بازرگانی ایران و سریلانکا افزود: یکی از مهمترین موضوعاتی که باید در سیاستگذاری تجارت خارجی ایران مورد توجه قرار گیرد، کاهش وابستگی به مراکز واسطهای سنتی در منطقه است. وی درباره این موضوع تصریح کرد که طی سالهای گذشته، بخش قابل توجهی از تجارت مجدد، خدمات لجستیکی، تجمیع کالا، توزیع منطقهای و حتی بخشی از مبادلات غیرمستقیم ایران از طریق هابهای تجاری جنوب خلیج فارس انجام شده است.
هرچند این ساختار در مقاطع مختلف بخشی از نیازهای تجاری کشور را تأمین کرده، اما تجربه تحولات ژئوپلیتیکی اخیر نشان داده که اتکای بیش از حد به یک یا دو مرکز واسط، ریسکهای اقتصادی و تجاری قابل توجهی ایجاد میکند.
بنابراین، راهبرد آینده ایران باید بر ایجاد هابهای مکمل در پیرامون کشور استوار باشد. در این چارچوب، عراق به دلیل همسایگی جغرافیایی، پیوندهای اقتصادی گسترده، بازار بزرگ مصرف، اشتراکات فرهنگی و ظرفیت توسعه زیرساختهای حملونقل، یکی از مهمترین گزینهها برای ایفای نقش پررنگتر در شبکه تجارت منطقهای ایران به شمار میرود.
لیموچی ادامه داد: منظور از این راهبرد، حذف یا نادیده گرفتن سایر مسیرهای تجاری نیست، بلکه هدف آن است که بخشی از کارکردهایی که امروز از طریق مراکز واسطهای منطقه انجام میشود، به تدریج در قالب همکاریهای مشترک با عراق توسعه پیدا کند. ایجاد مراکز لجستیکی مشترک، انبارهای راهبردی، شهرکهای پردازش و بستهبندی کالا، مراکز توزیع منطقهای و تسهیل فرآیندهای گمرکی میتواند ارزش افزوده بیشتری برای هر دو کشور ایجاد کند و وابستگی به واسطههای خارجی را کاهش دهد.
این مقام اقتصادی خاطرنشان کرد: عراق از این ظرفیت برخوردار است که در آینده به یکی از مهمترین مراکز تجارت مجدد کالاهای ایرانی در غرب آسیا تبدیل شود. اگر زیرساختهای حملونقل ریلی و جادهای، مناطق آزاد مشترک، سامانههای گمرکی هوشمند و خدمات مالی و لجستیکی میان دو کشور به صورت هماهنگ توسعه یابد، عراق میتواند بخشی از نقش واسطهای تجارت ایران با بازارهای عربی را بر عهده بگیرد و هزینههای مبادله را کاهش دهد.
نکته مهم آن است که این موضوع صرفاً یک پروژه حملونقلی نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد کلان ژئواکونومیک است. کشورهایی که بتوانند پیرامون خود شبکهای از هابهای لجستیکی و مراکز توزیع ایجاد کنند، در برابر فشارهای سیاسی و اختلالات احتمالی در تجارت بینالملل از انعطافپذیری بیشتری برخوردار خواهند بود. از این منظر، توسعه همکاریهای لجستیکی با عراق باید به عنوان یک سرمایهگذاری بلندمدت برای افزایش تابآوری تجارت خارجی ایران تلقی شود، نه صرفاً توسعه یک مسیر ترانزیتی.
منبع: فارس
