داخلیسازی یک فریب است یا واقعیت؟/مقایسه ارزبری خودروهای داخلی با مشابه خارجی
به گزارش خط بازار؛ بررسی میزان ارزبری خودروهای داخلی در مقایسه با نمونههای خارجی، یک واقعیت مهم درباره صنعت خودروی ایران را آشکار میکند: بخش قابلتوجهی از محصولات داخلی، از نظر نیاز مستقیم به ارز، فاصله محسوسی با خودروهای خارجی مشابه دارند؛ اما این فاصله لزوماً به معنای بهرهوری بالاتر یا قیمت تمامشده پایینتر نیست.
بر اساس برآوردهای موجود، خودروهایی مانند کوییک، ساینا و اطلس در محدوده حدود ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ دلار ارزبری مستقیم به ازای هر دستگاه قرار دارند. در گروه محصولات متوسط، این رقم برای خودروهایی مانند شاهین، پژو ۲۰۷، تارا دستی و دنا به حدود ۲۰۰۰ تا ۳۵۰۰ دلار میرسد. محصولات جدیدتر و پیچیدهتر مانند تارا اتوماتیک، شاهین پلاس و ریرا نیز ارزبری بالاتری دارند و در برخی برآوردها به محدوده ۴۰۰۰ تا ۶۰۰۰ دلار میرسند.
در نقطه مقابل، خودروهای خارجی مشابه، بهویژه محصولات چینی، بخش بسیار بزرگتری از ارزش خود را از زنجیره تأمین خارجی دریافت میکنند. به همین دلیل، نیاز ارزی آنها برای ورود یا تولید در ایران بهمراتب بیشتر است. مونتاژیها نیز در این میان وضعیت متفاوتی دارند؛ برای نمونه، خودروهایی مانند هایما X7 وابستگی ارزی بسیار بیشتری نسبت به محصولات کاملاً داخلی دارند.
اما نکته کلیدی دقیقاً همینجاست: ارزبری پایینتر الزاماً به معنای هزینه تولید پایینتر نیست.
خودرویی که تنها چند هزار دلار قطعه و مواد اولیه ارزی مصرف میکند، همچنان ممکن است به دلیل قیمت بالای فولاد، آلومینیوم، مواد پتروشیمی، انرژی، نیروی انسانی، هزینههای مالی، حملونقل، سربار تولید و مهمتر از همه پایینبودن بهرهوری، قیمت تمامشده بالایی داشته باشد.
از سوی دیگر، مقایسه ارزبری داخلی با قیمت یک خودروی خارجی باید با احتیاط انجام شود. در یک خودروی وارداتی، کل ارزش خودرو عملاً با ارز خارجی پرداخت میشود؛ اما در خودروی داخلی، بخش بزرگی از هزینهها ریالی است و تنها بخشی از زنجیره تولید مستقیماً به ارز وابسته است. بنابراین نمیتوان صرفاً با تقسیم قیمت خودرو بر میزان ارزبری، درباره اقتصادیبودن یا نبودن آن قضاوت کرد.
با این حال، همین اعداد یک مزیت مهم برای صنعت خودروی ایران نشان میدهند: داخلیسازی واقعی میتواند فشار بر منابع ارزی کشور را کاهش دهد. در شرایط محدودیت ارزی، تولید خودرویی با ارزبری ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ دلار، از منظر مصرف ارز با واردات یا مونتاژ محصولی که بیش از ۱۵ هزار دلار وابستگی خارجی دارد، تفاوت بسیار بزرگی ایجاد میکند.
مسئله بعدی اما کیفیت این داخلیسازی است. اگر داخلیسازی صرفاً به ساخت قطعات ساده محدود شود و بخشهایی مانند ECU، سیستمهای الکترونیکی، گیربکسهای پیشرفته، تجهیزات ایمنی و فناوریهای جدید همچنان وابسته به واردات باشند، با کوچکترین جهش نرخ ارز، هزینه تولید افزایش پیدا خواهد کرد.
معیار واقعی موفقیت صنعت خودرو نباید فقط «درصد داخلیسازی» باشد؛ بلکه باید همزمان ارزبری هر دستگاه، کیفیت، قیمت تمامشده، تیراژ، بهرهوری و ارزش افزوده داخلی سنجیده شود.
بنابراین، جدول ارزبری خودروها بیش از آنکه صرفاً یک مقایسه دلاری باشد، تصویری از یک دوگانگی در صنعت خودرو ایران است: از یک طرف توانستهایم وابستگی مستقیم ارزی بسیاری از خودروها را کاهش دهیم، اما از طرف دیگر هنوز نتوانستهایم این مزیت را به شکل کامل به قیمت رقابتی، کیفیت بالاتر و بهرهوری بیشتر تبدیل کنیم.
این همان نقطهای است که آینده صنعت خودرو ایران باید از آن عبور کند: داخلیسازی برای بقا کافی است؛ اما داخلیسازیِ بهرهور، شرط رقابت است.
