اخبار
از پکن تا مدیترانه روی ریل ایران
به گزارش خط بازار؛ ورود نخستین قطار مستقیم چین به افغانستان از مسیر ایران، آغاز ساخت راهآهن هرات–مزارشریف و توافق تهران و بغداد برای اتصال شبکههای ریلی، نشان میدهد ایران با توسعه همزمان کریدورهای شرقی و غربی، در حال تثبیت جایگاه خود بهعنوان محور ترانزیت شرق به غرب است.
رقابت بر سر کریدورهای بینالمللی در سالهای اخیر به یکی از مهمترین عرصههای رقابت ژئوپلیتیکی جهان تبدیل شده است. در چنین شرایطی، ایران با پیشبرد همزمان چند پروژه راهبردی در شرق و غرب کشور، در حال تکمیل حلقههای یک کریدور ریلی است که میتواند چین، افغانستان، عراق و در نهایت سواحل مدیترانه را به یکدیگر متصل کند؛ مسیری که علاوه بر افزایش سهم ایران در تجارت منطقهای، جایگاه ژئوپلیتیکی کشور را نیز ارتقا میدهد.
نخستین نشانه این تحول، ورود نخستین قطار مستقیم ترانزیتی چین به افغانستان از مسیر ایران طی ۱۰ روز اخیر بود. این محموله ۵۰۰ تنی MDF پس از حرکت از شهر پکن، عبور از ترکمنستان و شبکه ریلی ایران، بدون تخلیه و بارگیری مجدد از مسیر خواف–هرات به ایستگاه روزنک در ولایت هرات رسید. این اتفاق نشان داد که شبکه ریلی ایران اکنون توانایی ایفای نقش بهعنوان حلقه اتصال شرق آسیا به افغانستان را پیدا کرده است.
اهمیت این رویداد زمانی بیشتر آشکار میشود که همزمان، عملیات اجرایی راهآهن هرات–مزارشریف نیز با مشارکت ایران آغاز شده است. این پروژه که فاز نخست آن شامل احداث حدود ۱۰۰ کیلومتر خطآهن از روزنک تا کوشک است، حلقه مفقوده اتصال شبکه ریلی افغانستان به شمال این کشور محسوب میشود. با تکمیل این مسیر، امکان اتصال مستقیم شبکه ریلی ایران به آسیای مرکزی و در ادامه چین از طریق خاک افغانستان فراهم خواهد شد؛ هدفی که سالها در قالب توسعه کریدورهای شرقی دنبال میشد.
رشد عملکرد کریدور خواف–هرات نیز نشان میدهد این مسیر از مرحله یک پروژه مرزی عبور کرده است. بر اساس اعلام جبارعلی ذاکری، مدیرعامل راهآهن، حجم صادرات و ترانزیت ریلی ایران به افغانستان از حدود ۱۵ هزار تن در مدت مشابه سال گذشته به حدود ۵۷۰ هزار تن رسیده است. علاوه بر تجارت دوجانبه، بخشی از بار کشورهای ثالث از جمله روسیه، امارات و کویت نیز از این مسیر جابهجا میشود که بیانگر افزایش نقش منطقهای این کریدور است.
راهآهن خواف–هرات تنها مسیر حمل کالا میان ایران و افغانستان نیست، بلکه به شریان انتقال کالاهای راهبردی این کشور نیز تبدیل شده است. سیمان، فولاد، فرآوردههای سوختی، کاشی و سرامیک، چوب، کود شیمیایی و سایر نهادههای مورد نیاز بخشهای عمرانی و صنعتی افغانستان، بخش عمده محمولههای این مسیر را تشکیل میدهند؛ کالاهایی که نقش مهمی در توسعه زیرساختها و اقتصاد افغانستان دارند.
در سوی دیگر کشور نیز حلقه غربی این راهبرد با سرعت در حال تکمیل است. در جریان سفر این هفته نخستوزیر عراق به تهران، دو کشور یادداشت تفاهم احداث راهآهن خسروی–خانقین را امضا کردند؛ توافقی که زمینه اتصال پروژه ریلی کرمانشاه–خسروی به شبکه ریلی عراق را فراهم میکند.
راهآهن کرمانشاه–خسروی به طول ۲۶۳ کیلومتر اکنون حدود ۵۷ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و پس از تکمیل، ظرفیت جابهجایی سالانه ۵ میلیون تن بار و ۲.۷ میلیون مسافر را خواهد داشت. طبق برنامه، طرف عراقی نیز مسیر خسروی–خانقین را احداث و خط ریلی خانقین–بغداد را بهسازی خواهد کرد تا نخستین مسیر پیوسته ریلی میان دو کشور شکل بگیرد.
در کنار این پروژه، راهآهن شلمچه–بصره نیز بهعنوان دومین محور اتصال ریلی ایران و عراق در حال اجراست. اگرچه تمرکز اولیه این مسیر بر جابهجایی زائران است، اما در افق بلندمدت، به یکی از مسیرهای مهم حمل کالا و اتصال کریدورهای بینالمللی شمال–جنوب و شرق–غرب تبدیل خواهد شد. همزمان، اجرای دو پروژه خسروی–خانقین و شلمچه–بصره، انعطافپذیری شبکه ترانزیتی ایران در ارتباط با عراق و غرب آسیا را افزایش میدهد.
آنچه این پروژهها را از طرحهای عمرانی معمولی متمایز میکند، مکمل بودن آنهاست. کریدور خواف–هرات و راهآهن هرات–مزارشریف، دروازه اتصال ایران به افغانستان، آسیای مرکزی و چین را تقویت میکنند و در غرب نیز محورهای کرمانشاه–خسروی–خانقین–بغداد و شلمچه–بصره، مسیر دسترسی ایران به عراق و در ادامه بنادر مدیترانه را توسعه میدهند.
به این ترتیب، ایران به جای اتکا به یک مسیر منفرد، در حال طراحی شبکهای از کریدورهای مکمل است که شرق و غرب آسیا را به یکدیگر متصل میکند. این راهبرد، علاوه بر افزایش ظرفیت ترانزیت، امنیت زنجیرههای تأمین و تنوع مسیرهای تجاری را نیز تقویت میکند و جایگاه ایران را در رقابت کریدورهای منطقهای ارتقا میبخشد.
مجموع این تحولات نشان میدهد آنچه امروز در شرق و غرب مرزهای ایران در حال شکلگیری است، صرفاً ساخت چند خطآهن جدید نیست؛ بلکه اجرای یک راهبرد ملی برای تبدیل ایران به محور کریدور بینالمللی شرق به غرب است. اگر این حلقههای ریلی مطابق برنامه تکمیل شوند، مسیری پیوسته از چین، افغانستان و ایران تا عراق و حتی مدیترانه شکل خواهد گرفت؛ مسیری که میتواند نقش ایران را در تجارت و ترانزیت اوراسیا بیش از هر زمان دیگری تقویت کند.
منبع: فارس
