جهان در حالی با افزایش بیسابقه دمای زمین دستوپنجه نرم میکند که دانشمندان اکنون نسبت به شکلگیری یک رویداد قدرتمند النینو هشدار میدهند؛ پدیدهای طبیعی که به طور دورهای در اقیانوس آرام رخ میدهد و میتواند الگوهای آبوهوایی سراسر کره زمین را دگرگون کند. اما آنچه این بار نگرانیها را دوچندان کرده، همزمانی احتمالی النینو با روند فزاینده تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی است.
سازمان جهانی هواشناسی (WMO) اعلام کرده است که احتمال وقوع النینو در فاصله ماههای ژوئن تا آگوست به ۸۰ درصد رسیده و احتمال تداوم آن دستکم تا ماه نوامبر حدود ۹۰ درصد برآورد میشود. این بالاترین سطح اطمینان درباره شکلگیری این پدیده در ماههای اخیر محسوب میشود و زنگ خطر را برای بسیاری از کشورها به صدا درآورده است.
النینو چیست و چگونه بر آبوهوای جهان تأثیر میگذارد؟
النینو یکی از مهمترین پدیدههای طبیعی اقلیمی جهان است که معمولاً هر دو تا هفت سال یک بار رخ میدهد. این پدیده زمانی شکل میگیرد که بادهای تجاری در اقیانوس آرام استوایی ضعیف میشوند و در نتیجه آبهای بخش شرقی اقیانوس آرام گرمتر از حد معمول میشوند.
گرم شدن آبهای اقیانوس آرام تنها یک تغییر محلی نیست، بلکه میتواند سامانههای جوی سراسر زمین را تحت تأثیر قرار دهد. نتیجه این فرآیند افزایش میانگین دمای جهانی، تغییر الگوهای بارش، وقوع خشکسالی در برخی مناطق و بارندگیهای شدید در مناطق دیگر است. علاوه بر این، النینو نقش مهمی در شکلگیری و شدت طوفانها و سایر پدیدههای جوی ایفا میکند.
چرا النینوی امسال نگرانیهای بیشتری ایجاد کرده است؟
کارشناسان دو دلیل اصلی را برای نگرانی درباره النینوی احتمالی سال جاری مطرح میکنند. نخست اینکه برخی مدلهای پیشبینی نشان میدهند این رویداد ممکن است در دسته النینوهای قوی قرار گیرد. اگرچه هنوز عدم قطعیتهایی در پیشبینیها وجود دارد، اما برآوردهای سازمان جهانی هواشناسی حاکی از آن است که دمای سطح آب در شرق اقیانوس آرام میتواند دستکم ۱.۵ درجه سانتیگراد، معادل ۲.۷ درجه فارنهایت، بالاتر از میانگین بلندمدت باشد.
دلیل دوم و مهمتر، تأثیر روزافزون تغییرات اقلیمی است. از آغاز عصر صنعتی تاکنون، انتشار گسترده گازهای گلخانهای باعث شده میانگین دمای کره زمین حدود ۱.۳ درجه سانتیگراد افزایش پیدا کند. این گرمایش پسزمینهای موجب میشود اثرات طبیعی النینو بسیار شدیدتر از گذشته ظاهر شوند.
به گفته دانشمندان، ترکیب گرمایش جهانی و النینو میتواند موجهای گرمایی شدیدتر، خشکسالیهای طولانیتر، بارشهای سیلآسا، آتشسوزیهای گسترده جنگلی، نابودی محصولات کشاورزی و خسارتهای اقتصادی و انسانی بیشتری را در پی داشته باشد.
پیرز فورستر، استاد فیزیک تغییرات اقلیمی در دانشگاه لیدز، معتقد است زمانی که النینو در شرایط کنونی اقلیم زمین رخ میدهد، آثار آن به دلیل گرمایش جهانی بسیار شدیدتر از گذشته خواهد بود. به گفته او، پدیدهای که زمانی یک رویداد طبیعی محسوب میشد، اکنون در بستری از تغییرات اقلیمی رخ میدهد که همه پیامدهای آن را تشدید میکند.
احتمال ثبت رکوردهای جدید دمایی در جهان
سازمان جهانی هواشناسی هشدار داده است که ترکیب النینو و گرمایش جهانی میتواند سال ۲۰۲۷ را به گرمترین سال ثبتشده در تاریخ تبدیل کند. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که سال ۲۰۲۴ تاکنون عنوان گرمترین سال ثبتشده را در اختیار دارد و آن سال نیز تحت تأثیر یک النینوی قوی قرار داشت.
دانشمندان بر این باورند که افزایش دمای ناشی از النینو بر روی روند بلندمدت گرمایش زمین سوار میشود و میتواند رکوردهای جدیدی را در بسیاری از نقاط جهان ثبت کند. این مسئله نه تنها بر سلامت انسانها تأثیر میگذارد، بلکه فشار مضاعفی بر منابع آب، کشاورزی، تولید انرژی و زیرساختهای شهری وارد خواهد کرد.
از آمریکای جنوبی تا آفریقا؛ مناطق در معرض خطر
یکی از ویژگیهای مهم النینو این است که آثار آن در مناطق مختلف جهان یکسان نیست. معمولاً بخشهایی از جنوب آمریکای جنوبی و مناطقی از آسیای مرکزی در دورههای النینو بارندگی بیشتری دریافت میکنند، در حالی که آمریکای مرکزی، استرالیا و برخی مناطق دیگر با کاهش بارش و خشکسالی مواجه میشوند.
همچنین النینو میتواند موجهای گرمایی را در مناطقی دور از اقیانوس آرام، از جمله اروپا، تشدید کند. این وضعیت ممکن است موجب افزایش مصرف انرژی، کاهش تولید محصولات کشاورزی و افزایش خطر آتشسوزیهای گسترده شود.
نمونهای از پیامدهای این پدیده در سال ۲۰۲۴ در ایالت ریو گرانده دو سول برزیل مشاهده شد. در فاصله آوریل تا مه همان سال، بارشهای شدید و سیلابهای گسترده بیش از ۱۸۰ نفر را به کام مرگ کشاند و حدود ۶۰۰ هزار نفر را آواره کرد. مطالعات علمی نشان دادند که هم تغییرات اقلیمی و هم النینو در تشدید بارشهای منجر به این فاجعه نقش داشتهاند.
فرانسیسکو آکینو، رئیس مرکز آبوهوای دانشگاه ریو گرانده دو سول، هشدار داده است که وقوع یک النینوی قوی در سال جاری میتواند بار دیگر شرایط مشابهی را ایجاد کند. به گفته او، زمانی که گرمایش جهانی و النینو همزمان عمل میکنند، سطح خطر به شکل چشمگیری افزایش مییابد.
تهدید جدی برای کشاورزی و امنیت غذایی در آفریقا
جنوب آفریقا نیز یکی دیگر از مناطقی است که ممکن است به شدت تحت تأثیر النینوی جدید قرار گیرد. این پدیده معمولاً موجب کاهش بارندگی در فصل بارش این منطقه میشود و در نتیجه تولید برق آبی و عملکرد محصولات کشاورزی را کاهش میدهد.
ایزیدین پینتو، پژوهشگر ارشد مؤسسه هواشناسی هلند، معتقد است تغییرات اقلیمی باعث میشود دورههای کمبارشی شدیدتر و طولانیتر شوند. این وضعیت بهویژه برای کشاورزان دیمکار که به بارشهای طبیعی وابسته هستند، میتواند خسارتهای سنگینی به همراه داشته باشد و امنیت غذایی میلیونها نفر را تهدید کند.
طوفانهای شدیدتر در اقیانوس آرام
دانشمندان همچنین نسبت به افزایش شدت طوفانهای گرمسیری هشدار دادهاند. آنتونیو ناوارا، رئیس مرکز تغییرات اقلیمی اروپا-مدیترانه در ایتالیا، میگوید گرمتر شدن غیرعادی آبهای اقیانوس آرام شرایط ایدهآلی برای شکلگیری طوفانهای قدرتمند فراهم میکند.
به گفته او، النینو مقدار قابل توجهی انرژی به سامانه اقلیمی زمین تزریق میکند و همین موضوع باعث میشود بسیاری از پدیدههای جوی، از طوفانها گرفته تا بارندگیها و موجهای گرما، شدت بیشتری پیدا کنند.
آیا النینوی جدید تصویری از آینده زمین است؟
برخی پژوهشگران معتقدند رویداد احتمالی امسال میتواند تصویری از شرایطی باشد که در سالهای آینده حتی بدون حضور النینو نیز به بخشی از واقعیت اقلیمی جهان تبدیل خواهد شد.
پیرز فورستر معتقد است النینوی پیش رو میتواند پنجرهای به آینده باز کند و نشان دهد جهان در صورت ادامه روند فعلی انتشار گازهای گلخانهای با چه شرایطی روبهرو خواهد شد.
تئودور کیپینگ، پژوهشگر وابسته به کالج امپریال لندن، نیز تأکید میکند که اگرچه النینو و گرمایش جهانی دو پدیده متفاوت هستند، اما اثرات ترکیبی آنها میتواند شرایطی را ایجاد کند که در آینده و در یک اقلیم گرمتر به وضعیت عادی تبدیل شود. به بیان دیگر، بسیاری از رخدادهای شدید آبوهوایی که امروزه استثنایی به نظر میرسند، ممکن است در دهههای آینده به رویدادهای معمول تبدیل شوند.
هشدار سازمان جهانی هواشناسی درباره احتمال وقوع یک النینوی قدرتمند، بار دیگر توجه جهانی را به شکنندگی نظام اقلیمی زمین جلب کرده است. در حالی که النینو پدیدهای طبیعی و شناختهشده محسوب میشود، وقوع آن در شرایطی که دمای زمین نسبت به دوران پیش از صنعتی شدن حدود ۱.۳ درجه سانتیگراد افزایش یافته، میتواند پیامدهایی بسیار گستردهتر و مخربتر از گذشته به همراه داشته باشد.
اگر پیشبینیها محقق شوند، جهان در ماههای آینده ممکن است با موجی از خشکسالیها، سیلها، طوفانهای شدید، کاهش تولید محصولات کشاورزی و رکوردهای جدید گرمایی روبهرو شود. به همین دلیل بسیاری از دانشمندان معتقدند النینوی پیش رو نه تنها یک رویداد اقلیمی مهم، بلکه هشداری جدی درباره آینده گرمتر و پرمخاطرهتر زمین است.
