رئیسی متهم شد، پزشکیان رکورد زد!
بر اساس آمار بانک مرکزی، نرخ تورم سالانه در شهریور ۱۴۰۵ به ۶۸.۴ درصد رسید که بالاترین رقم از سال ۱۳۲۳ تاکنون است.
به گزارش خط بازار؛ به نقل از چارسوق نرخ تورم سالانه در پایان دولت شهید رئیسی ۴۰.۲ درصد بود که با انتقادات گسترده پزشکیان در زمان انتخابات مواجه شد. مسعود پزشکیان در جریان انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۳، یکی از محورهای اصلی انتقاد خود از دولت شهید رئیسی را تورم و فشار معیشتی قرار داد. او در مناظرات انتخاباتی، تورم دولت رئیسی را بالای ۴۰ درصد توصیف کرد و وضعیت تورمی آن دولت را مورد انتقاد قرار داد.
پزشکیان همچنین در اظهارات انتخاباتی خود بر نقش سیاستهای دولت در ایجاد تورم تأکید داشت و ناترازی بودجه، برداشت از منابع بانکی و افزایش نقدینگی را از عوامل مؤثر بر افزایش قیمتها دانست.
او در یکی از مناظرات انتخاباتی تصریح کرد که تورم به دولت مربوط است و دولت با ایجاد ناترازی و برداشت از بانکها، زمینه افزایش نقدینگی و تورم را فراهم میکند. پزشکیان همچنین گفت اگر دولت بزرگ شود و ناترازی ایجاد کند، ناچار به چاپ پول خواهد شد و این فرآیند به افزایش تورم منجر میشود.
اکنون اما پس از گذشت بیش از دو سال از آغاز به کار دولت چهاردهم، مسئله تورم نهتنها برطرف نشده، بلکه به سطحی کمسابقه رسیده است.از انتقاد به دولت قبل تا رکوردشکنی در دولت فعلی پزشکیان در دوران انتخابات، شرایط تورمی دولت شهید رئیسی را بهشدت مورد انتقاد قرار میداد و تورم بالای ۴۰ درصد را یکی از نشانههای ناکارآمدی سیاستهای اقتصادی دولت قبل معرفی میکرد. در آن مقطع، او تأکید داشت که ریشه تورم را باید در ناترازی بودجه، رشد نقدینگی، عملکرد بانکها و نحوه مدیریت دولت جستوجو کرد.
اما اکنون همین شاخصها به مهمترین پرسش درباره عملکرد دولت چهاردهم تبدیل شدهاند: اگر ناترازی بودجه، چاپ پول و رشد نقدینگی از عوامل اصلی تورم هستند، دولت پزشکیان در نزدیک به دو سال گذشته برای مهار این عوامل چه نتیجهای به دست آورده است؟
این پرسش زمانی جدیتر میشود که برخی مقامهای خود دولت نیز صراحتاً از تداوم ناترازی بودجه و تأمین کسری از مسیر پولی سخن گفتهاند.
محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، در شهریور ۱۴۰۵ درباره رابطه کسری بودجه و تورم گفت: «بهدلیل اینکه بودجهمان ناتراز است، مجبوریم پول چاپ کنیم. پول که چاپ میشود، خودش تورم ایجاد میکند.»
این اظهارنظر در واقع همان سازوکاری را توضیح میدهد که پزشکیان در زمان انتخابات نسبت به آن هشدار داده بود؛ با این تفاوت که اکنون این مسئله در دوره مسئولیت دولت او قرار دارد.
وعده مهار تورم؛ کارنامهای متفاوت با شعار انتخاباتی
پزشکیان در دوران انتخابات، صرفاً منتقد سطح تورم نبود، بلکه درباره علل ایجاد تورم نیز موضعگیری مشخص داشت. او تأکید میکرد که دولت نباید با افزایش هزینهها و ایجاد کسری، بانکها را برای تأمین منابع تحت فشار قرار دهد.
مرکز پژوهشهای مجلس نیز در گزارش سیاست پولی شهریور ۱۴۰۳ هشدار داده بود که ادامه رشد نقدینگی، ناترازی شبکه بانکی، تسهیلات تکلیفی و مشکلات ترازنامه بانکها میتواند به تداوم فشارهای تورمی منجر شود.تورم؛ فشار مستقیم بر سفره مردمتورم ۶۸.۴ درصدی صرفاً یک عدد در گزارشهای اقتصادی نیست؛ معنای آن افزایش شدید هزینه زندگی خانوارها و کاهش قدرت خرید درآمدهای ثابت است.
وقتی تورم برای مدت طولانی در سطوح بالا باقی میماند، حقوق و دستمزد خانوارها با فاصله زمانی و معمولاً کمتر از سرعت افزایش قیمتها تعدیل میشوند. در نتیجه، حتی در شرایطی که درآمد اسمی خانوار افزایش پیدا کند، قدرت خرید واقعی میتواند کاهش یابد.
از همین منظر، فاصله میان وعدههای انتخاباتی درباره کنترل تورم و عملکرد تورمی دولت چهاردهم، مستقیماً به معیشت مردم مربوط میشود.
تناقضی که دولت باید به آن پاسخ دهد
مسئله اصلی اکنون این است که پزشکیان در زمان انتخابات، تورم، کسری بودجه، رشد نقدینگی و برداشت از منابع بانکی را از مشکلات قابل اصلاح میدانست ؛ اما در دوره مسئولیت او وضعیت بدتر شده است.
پزشکیان حتی در اظهارات بعدی خود نیز تصریح کرده است که «عامل تورم دولت است و بانکها» و توضیح داده بود که وقتی قانون و تعهد مالی ایجاد میشود اما منابع کافی وجود ندارد، دولت ناچار به تأمین مالی پولی میشود و تورم ایجاد میشود.
بنابراین، پرسش افکار عمومی صرفاً این نیست که چرا تورم افزایش یافته است؛ بلکه این است که چرا راهکارهایی که پزشکیان در زمان انتخابات برای مهار تورم مطرح میکرد، در دولت خودش به نتیجه نرسیده است؟از «تورم بالای ۴۰ درصد» تا تورم ۶۸ درصدیدر دوران انتخابات، تورم بالای ۴۰ درصد از سوی پزشکیان به عنوان یک مسئله جدی و قابل انتقاد مطرح میشد.
اکنون، نرخ تورم سالانه به ۶۸.۴ درصد رسیده یعنی حدود ۲۸ واحد درصد بالاتر از سطح ۴۰ درصدی که در آن زمان محل انتقاد پزشکیان بود.
به بیان دیگر، مسئله فقط تداوم تورم بالا نیست؛ بلکه افزایش فاصله میان سطح تورم مورد انتقاد در زمان انتخابات و سطح تورم ثبتشده در دوره مسئولیت دولت چهاردهم است.
پزشکیان در انتخابات ۱۴۰۳ با وعده اصلاح ساختارهای اقتصادی، مقابله با ناترازیها و مهار عوامل ایجاد تورم به میدان آمد. او بهطور مشخص درباره پیامدهای کسری بودجه، چاپ پول، رشد نقدینگی و عملکرد بانکها هشدار داده بود.
اکنون که دولت چهاردهم در پایان دومین سال فعالیت خود قرار دارد، تورم به یکی از بزرگترین چالشهای اقتصادی این دولت تبدیل شده است و با تورم ۶۸.۴ درصدی شهریور ۱۴۰۵، اقتصاد ایران با یکی از کمسابقهترین سطوح تورم سالانه در تاریخ معاصر خود مواجه است.
در چنین شرایطی، مهمترین پرسش از دولت این است: اگر همان عواملی که پزشکیان در دوران انتخابات عامل تورم معرفی میکرد همچنان پابرجاست، پس تفاوت سیاست اقتصادی دولت چهاردهم با سیاستهایی که او در دوران انتخابات از آنها انتقاد میکرد، در کجاست؟
مسئولیت دولت، صرفاً توضیح دادن درباره ریشههای تورم نیست؛ بلکه ارائه نتیجه ملموس در کاهش فشار تورمی بر زندگی مردم است.
