اخبار
تغییر بازی مالی جهان با پترویوان
به گزارش خط بازار؛ با رشد معاملات نفتی با یوان و توسعه زیرساختهای مالی مستقل، چین آماده است بازی مالی جهان را تغییر دهد و نفوذ دلار آمریکا در بازار انرژی را کاهش دهد.
نظام پولی جهان نزدیک به نیم قرن روی یک ستون اصلی ایستاده بود؛ نفت با دلار معامله میشد و دلار پادشاه بلامنازع اقتصاد جهانی بود. از سال ۱۹۷۴ به بعد سازوکار «پترودلار» نهتنها تجارت انرژی بلکه معماری مالی جهان را شکل داد. کشورها برای خرید نفت ناگزیر از نگهداری دلار بودند و همین الزام آمریکا را به مرکز ثقل اقتصاد جهانی تبدیل کرد. جایگاهی که امکان تأمین کسری بودجههای سنگین، فروش گسترده اوراق بدهی و اعمال تحریمهای فراگیر را برای واشنگتن فراهم میکرد.
اما این نظم تثبیتشده حالا دیگر بیرقیب نیست. نشانههای تغییر آرام و تدریجی اما معنادار ظاهر شدهاند؛ نشانههایی که از دل تحریمهای گسترده، تنشهای ژئوپلیتیک و تغییر جهت اقتصاد جهانی سر برآوردهاند. استفاده گسترده آمریکا از دلار بهعنوان سلاح تحریم، اعتماد به این ارز را نزد بخشی از بازیگران بزرگ اقتصاد جهانی تضعیف کرد و همزمان کشورهایی را که بیرون از دایره سیاسی واشنگتن قرار دارند به فکر مسیرهای جایگزین انداخت.
در این میان چین در موقعیتی ویژه قرار دارد. پکن بزرگترین واردکننده نفت جهان است و وابستگی عمیق به تسویههای دلاری، این کشور را در برابر نوسانات ارزی و فشارهای مالی آمریکا آسیبپذیر میکند.
پاسخ چین به این وضعیت صرفاً یک واکنش کوتاهمدت نبوده، بلکه بخشی از یک راهبرد بلندمدت برای ارتقای جایگاه یوان در نظام مالی بینالمللی است؛ راهبردی که یکی از مهمترین میدانهای آن، بازار جهانی انرژی است.
پترویوان؛ استراتژی چین برای کاهش سلطه دلار
ایده «پترویوان» دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند. چین تلاش میکند بخشی از تجارت نفت و گاز خود را با یوان تسویه کند و بهتدریج انحصار دلاری بازار انرژی را بشکند. این مسیر تنها به تغییر واحد پول محدود نیست؛ بلکه با ساخت زیرساختهای مالی مستقل همراه شده است.
راهاندازی سیستم پرداخت بینالمللی CIPS، توسعه بورس نفت شانگهای و عرضه قراردادهای آتی نفت با یوان همگی اجزای یک پازل بزرگتر هستند که هدف آن کاهش وابستگی به شبکههای مالی تحت سلطه دلار است.
تحریمهای غرب علیه روسیه این روند را شتاب داد. مسکو که دسترسیاش به دلار و سوئیفت محدود شد، به سمت تسویه غیردلاری صادرات انرژی حرکت کرد و چین شریک طبیعی این مسیر بود. معاملات نفت و گاز با یوان، روبل یا ارزهای محلی، از یک استثنا به یک تجربه تکرارشونده تبدیل شد.
خاورمیانه و پیامهای پنهان تنوع ارزی
در غرب آسیا نیز نشانههایی از تغییر دیده میشود. اگرچه دلار همچنان ارز غالب در معاملات نفتی کشورهای عربی است، اما گسترش روابط انرژی با چین، فضا را برای تنوع ارزی باز کرده است. انجام برخی تسویههای نفتی با یوان، حتی در مقیاس محدود یک پیام روشن دارد: «پترودلار دیگر یک انحصار مطلق نیست.»
با این حال مسیر جایگزینی کامل دلار هموار و کوتاه نیست. دلار هنوز از مزیتهایی برخوردار است که بهسادگی قابل تکرار نیستند؛ از عمق بازارهای مالی و نقدشوندگی بالا گرفته تا نقش آن بهعنوان «دارایی امن» در زمان بحران. یوان نیز با چالشهای ساختاری مواجه است؛ کنترلهای سرمایهای چین، عدم تبدیلپذیری کامل و نگرانی سرمایهگذاران درباره شفافیت و پیشبینیپذیری سیاستهای پولی پکن، موانعی جدی بر سر راه جهانیشدن سریع آن هستند.
به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران به جای «فروپاشی ناگهانی نظم دلاری» از «گذار به چندقطبی ارزی» سخن میگویند. در این چشمانداز یوان، یورو و حتی ارزهای دیجیتال دولتی در کنار دلار نقشآفرینی میکنند و گزینههای بیشتری پیشروی صادرکنندگان و واردکنندگان انرژی قرار میدهند.
هرچند پترویوان در کوتاهمدت تاج دلار را برنمیدارد؛ اما واقعیت مهمتر این است که جهان دیگر به یک ارز واحد بسنده نمیکند. شکافهای ژئوپلیتیک، رقابت قدرتهای بزرگ و تجربه تحریمها، موتور حرکتی را روشن کردهاند که مقصد آن، نظام مالی متکثرتر است. نظمی که شاید آرام پیش برود، اما جهت آن روشن است: پایان انحصار و آغاز رقابت واقعی در قلب بازار انرژی جهان.
منبع: فارس
