ایران در جایگاه ۴۴ صادرات شیر

شیر یکی از مهمترین کالاهای غذایی جهان است و طبق گزارش دوسالانه بازارهای جهانی غذا از سازمان خواروبر کشاورزی ملل متحد (فائو) برآورد کرده تولید جهانی شیر در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۹۹۲ میلیون تن رسیده باشد که در مقایسه با سال ۲۰۲۴ نیز افزایش ۱.۴ درصدی نشان می دهد. این در شرایطی است که سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز برآورد کرده است که تولید جهانی شیر ۸۱ درصد از گاو، ۱۵ درصد از گاومیش و ۴درصد نیز از بز گوسفند و شتر باشد. از سوی دیگر داده های این سازمان برآورد کرده است تا سال ۲۰۳۴ نیز انتظار می رود تولید جهانی شیر با نرخ ۱.۸ درصد در سال افزایش یابد و به ۱۱۴۶ میلیون تن برسد.

هند؛ بزرگترین تولید کننده شیر خام در جهان

داده های فائو همچنین نشان می دهد هند با رشد قوی، بزرگترین تولید کننده شیر در جهان باقی خواهد ماند و سهمی ۲۲ درصدی از تولید جهانی دارد دلایل آن شامل گسترش گله ها و بهبود بهره وری است. این در حالی است که رشد در منطقه آسیا به افزایش بیشتر سطح تولید شیر در جهان کمک کرده است. کارشناسان گسترش مداوم گله ها و افزایش مداوم بهره وری در بنگلادش، هند و پاکستان را ثبت کرده اند.

از سوی دیگر اتحادیه اروپا در جایگاه دوم تولید شیر خام قرار دارد تولید کنندگان اصلی عباتند از آلمان، فرانسه، لهستان، هلند، ایتالیا و ایرلند که طبق داده های کشاورزی کمیسیون اروپا در مجموع، این کشورها بیش از ۷۰ درصد از تولید شیر منطقه را تشکیل می دهند.

ایالات متحده سومین تولید کننده شیر خام محسوب می شود و سالانه تولیدی بالغ بر ۱۰۲ میلیون تن را ثبت می کند. پاکستان نیز در جالی در جایگاه چهارم تولید جای می گیرد که به گفته کارشناسان رونق تجارت لبنیات در این کشور را می توان از طریق طیف گسترده ای از محصولات لبنی از جمله شیر مایع و روغن حیوانی مشاهده کرد. همچنین طبق داده های موجود چین با تولید بیش از ۴۳ میلیون تن در سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵ پنجمین تولید کننده بزرگ شیر در جهان است اما بخش لبنیات آن با شکاف قابل توجهی بین ظرفیت تولید شیر و مصرف سرانه تعریف می شود. داده های گزارش IBISWORLD اندازه بازار در سال ۲۰۲۵ را ۷۶.۵ میلیارد دلار ارزیابی کرده است و تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۹۱ میلیارد دلار برسد که نشان دهند نرخ رشد مرکب سالانه حدود ۴.۲ درصد است. همچنین کشورهای برزیل، روسیه، ترکیه، نیوزلند، بریتانیا، در جایگاه های بعدی قرار گرفت.

افزایش ۴.۶ درصدی ارزش فروش جهانی شیر صادراتی در سال ۲۰۲۵

از سوی دیگر جدیدترین گزارش مجموعه تحقیقی worldtopexports حاکی از این است که صادرات شیر ‌بر اساس کشور در سال ۲۰۲۵ به ۳۶.۴ میلیارد دلار رسید که در دوره ۵ ساله از سال ۲۰۲۱ که فروش بین ‌المللی شیر ۳۴.۶ میلیارد دلار بود، برای همه کشورهای صادر کننده شیر ۵.۱ درصد افزایش ارزش داشت.

همچنین ارزش شیر صادراتی جهانی سالانه ۴.۶ درصد در مقایسه با ۳۴.۸ میلیارد دلار برای سال ۲۰۲۴ افزایش یافت.

پیشرویی نیوزلند در صادرات شیر خام

طبق این گزارش، پنج تأمین ‌کننده بزرگ شیر در بازارهای جهانی که بر اساس ارزش دلاری رتبه ‌بندی شده ‌اند، نیوزیلند، هلند، آلمان، بلژیک و ایالات متحده هستند به طوری که این تأمین‌ کنندگان اصلی شیر در مجموع بیش از نیمی (۵۳.۳درصد) از فروش بین ‌المللی شیر را در سال ۲۰۲۵ به خود اختصاص دادند.

به عبارت دیگر در مورد ۱۵ کشوری که بالاترین ارزش دلاری شیر را در طول سال ۲۰۲۵ صادر کرده‌ اند داده های گزارش حاکی از این است که در مدت نامبرده نیوزلند صادراتی ۷.۷ میلیارد دلاری داشته که ۲۱ درصد از کل صادرات شیر است و در جایگاه نخست قرار دارد پس از آن نیز هلند با صادراتی ۳.۵ میلیارد دلاری که ۹.۵ درصد از کل صادراتی این محصول است دومین صادر کننده است. در این دوره آلمان نیز صادراتی به ارزش ۳.۳ میلیارد دلار رقم زده و با داشتنی سهمی ۹درصد از کل صادرات شیر در جایگاه سوم صادرات قرار گرفته است.

همچنین پس از این سه کشور برتر، کشورهای بلژیک، ایالات متحده، فرانسه، لهستان، استرالیا، بریتانیا، ایرلند، جمهوری چک، اروگوئه، آرژانتین، عربستان سعودی و اتریش در رده های بعدی قرار دارند. به این ترتیب از نظر ارزش، ۱۵ کشور ذکر شده در این فهرست، کمی بیش از چهار پنجم (۸۰.۳درصد) از شیر صادراتی جهان را در سال ۲۰۲۵ صادر کرده‌ اند.

این در شرایطی است که در میان کشورهای فوق، سریع ‌ترین رشد صادرکنندگان شیر از سال ۲۰۲۱ به این سو عبارت بودند از: جمهوری چک (۵۲.۸درصد افزایش)، هلند (۴۷.۲درصد افزایش)، بریتانیا (۳۷.۲درصد افزایش) و اتریش (۳۵.۶درصد افزایش). از آن طرف کشورهایی که کاهش فروش شیر صادراتی خود را تجربه کردند عبارتند از: ایالات متحده آمریکا (کاهش ۱۷.۸درصد نسبت به سال ۲۰۲۱)، استرالیا (کاهش ۱۰.۵درصد) و نیوزیلند، تأمین‌ کننده پیشرو شیر در جهان (کاهش ۱.۶درصد).

در سال ۲۰۲۵ ایران صادراتی به ارزش ۶۳ میلیون دلار رقم زده و به این ترتیب در جایگاه چهل و چهارم صادرات شیر خام قرار دارد، این در حالی است که ارزش صادراتی شیر خام ایران نسبت به سال ۲۰۲۴ به میزان ۶۸.۲ درصد کاهش داشته است

گفتنی است در بخشی از این گزارش نیز به بررسی ۱۰۰ صادر کننده برتر پرداخته شده که نام ایران نیز در این میان است به طوری که در سال ۲۰۲۵ ایران صادراتی به ارزش ۶۳ میلیون دلار رقم زده و به این ترتیب در جایگاه چهل و چهارم صادرات شیر خام قرار دارد. این در حالی است که طبق داده های این گزارش در سال ۲۰۲۵ ارزش صادراتی شیر خام ایران نسبت به سال ۲۰۲۴ به میزان ۶۸.۲ درصد کاهش داشته است.

سهم ۷درصدی کشورهای آسیایی از صادرات شیر جهانی

از سوی دیگر از دیدگاه قاره‌ ای، تأمین ‌کنندگان در اروپا بیش از نیمی (۵۵.۴درصد) از صادرات شیر ‌جهان را به فروش رساندند. کشورهای قاره اقیانوسیه با رهبری نیوزیلند، قطب کشاورزی، با ۲۴.۶درصد در رتبه دوم قرار گرفتند. این در شرایطی است که شرکت ‌های حمل و نقل در آسیا ۷درصد دیگر از صادرات شیر ‌جهانی را بر عهده داشتند و پس از صادرکنندگان شیر آمریکای شمالی با ۶.۸درصد قرار گرفتند. تامین کنندگان در آمریکای لاتین، به استثنای مکزیک، نیز سهم ۵.۴ درصدی را به خود اختصاص دادند و پس از آنها، تامین کنندگان بین ‌المللی شیر در آفریقا با ۰.۷ درصد قرار گرفتند.