نشریه اکونومیست با انتشار یادداشتی مدعی شد: بیش از ۱۰۰ روز از سومین جنگ خلیج فارس گذشته، اما بازارهای نفت در برابر اخبار بد میدان نبرد نوعی سپر دفاعی ساختهاند. ۸ ژوئن، پس از آنکه حملات تازه میان ایران و اسرائیل آتشبس شکننده دوماهه را تهدید کرد، قیمت نفت برنت تنها ۱ درصد افزایش یافت. حتی پس از تبادل حملات بعدی میان آمریکا و ایران، در ساعات ابتدایی ۱۱ ژوئن قیمت در حدود ۹۳ دلار در هر بشکه باقی ماند؛ یعنی بیش از ۳۰ دلار کمتر از اوج درونروزی آن در ماه آوریل.
سرنوشت بازار نفت
اکونومیست در ادامه آورد: بازار نفت آرام به نظر میرسد، زیرا توانسته راههایی برای جبران حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز از عرضه از دسترفته ناشی از بسته شدن تنگه هرمز پیدا کند. چین واردات خود را حدود ۵ میلیون بشکه در روز نسبت به سطح پیش از جنگ کاهش داده؛ سهمیهبندی نیز باعث شده تقاضای کلی در سایر نقاط جهان به همین میزان کاهش یابد. برزیل، ونزوئلا و برخی دیگر تولید خود را اندکی افزایش دادهاند. باقی کمبود نیز از طریق برداشت از ذخایر جهانی، بهویژه ذخایر استراتژیک نفتی (SPR) کشورهای ثروتمند، جبران شده است.
در ماه مارس، ۳۲ عضو آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، که باشگاهی از کشورهای بزرگ مصرفکننده نفت است، متعهد شدند ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر دولتی آزاد کنند—بزرگترین برداشت هماهنگ در تاریخ این نهاد. تاکنون کمی کمتر از نیمی از این مقدار عرضه شده و با سرعت بیسابقه ۲.۵ تا ۳ میلیون بشکه در روز وارد بازار شده است. اما انتظار میرود در هفتههای آینده سرعت این برداشت بهشدت کاهش یابد. اینکه آیا چنین اتفاقی رخ میدهد یا نه، تعیین خواهد کرد که بازار نفت در تابستان آرام بماند یا خیر.
بازیگران اصلی جنگ تابستانی
سه بازیگر اصلی این «جنگ تابستانی» ژاپن، آمریکا و اروپا هستند. در آغاز جنگ، ژاپن ۹۰ درصد نفت خام خود را از خاورمیانه وارد میکرد. این کشور یکی از بزرگترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد و از حامیان اصلی برداشت هماهنگ آژانس بینالمللی انرژی بود. دادههای شرکت Kayrros که سطح ذخایر را از فضا رصد میکند نشان میدهد ژاپن حتی پیش از اقدام IEA در ماه مارس بهطور پنهانی شروع به برداشت از ذخایر خود کرده بود. سپس اعلام کرد ۵۰ روز مصرف – معادل حدود ۹۰ میلیون بشکه – را از ذخایر عمومی آزاد خواهد کرد که بخش عمده آن به پالایشگاههای داخلی رسیده است.
سرعت برداشت ابتدا به بیش از یک میلیون بشکه در روز رسید، اما ماه گذشته به ۰.۶ میلیون بشکه کاهش یافت. در دو ماه گذشته، پالایشگران داخلی توانستهاند بخش بزرگی از نفتی را که پیشتر از طریق هرمز وارد میکردند با نفت عبوری از خطوط لوله و خرید از تولیدکنندگان غیر خلیج فارس – بهویژه آمریکا – جایگزین کنند. این وضعیت باعث شده ذخایر عمومی ژاپن همچنان بیش از ۱۲۰ روز مصرف را پوشش دهند؛ بالاتر از حداقل ۹۰ روزی که آژانس بین المللی انرژی اتمی توصیه میکند.
جهان در باتلاق بحران نفتی
اکونومیست در ادامه آورد: اگرچه نخستوزیر، تاکایچی سانه، احتمال برداشت جدید را رد نکرده، اما ماه گذشته با آن مخالفت کرده و احتمالا تمایلی به کاهش بیشتر ذخایر ندارد؛ زیرا این کار ذخایر را بیش از حد کاهش میدهد، در حالی که بحران پایانی مشخص ندارد و رقابت برای منابع جایگزین در حال افزایش است.
آمریکا حتی محدودتر از ژاپن عمل میکند. ذخایر استراتژیک نفتی این کشور (SPR) پیش از جنگ تقریبا نصف شده بود، بالاخص پس از برداشت گسترده در سالهای ۲۰۲۲–۲۰۲۳، زمانی که قیمت نفت پس از حمله روسیه به اوکراین افزایش یافت. با وجود اینکه بخشی از ۱۷۲ میلیون بشکهای که آمریکا در مارس به نهاد پادمانی متعهد شده هنوز تحویل نشده، ذخایر این کشور به پایینترین سطح از دهه ۱۹۸۰ رسیده است؛ زمانی که پس از شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ دوباره پر شده بود.
دولت آمریکا اکنون آنقدر نگران سطح ذخایر است که به جای فروش مستقیم، نفت را «قرض» میدهد؛ به این معنا که دریافتکنندگان باید حجم برداشتشده را تا سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ همراه با ۱۷ تا ۲۶ درصد اضافه بازگردانند. همین مسئله باعث شده سه مورد از چهار مزایده عرضهشده کمتر از ظرفیت خریداری شوند و حدود ۴۵ میلیون بشکه از مجوزهای آزادسازی هنوز واگذار نشده باقی بماند. انتظار میرود مزایده جدیدی نیز برگزار شود.
چالش تازه اروپا
برداشتهای آمریکا تنها به داخل کشور محدود نمانده و بخش زیادی از نفت آزادشده از غارهای نمکی تگزاس و لوئیزیانا از طریق معاملهگران به خریداران در اروپا، آسیا و آمریکای لاتین رسیده است. با این حال، تحلیلگران انتظار دارند سرعت عرضه کاهش یابد و از ۱.۴ میلیون بشکه در روز به کمتر از ۱ میلیون برسد. فشار در مخازن ذخیره در حال کاهش است و اگر بیش از حد پایین بیاید، خطر آسیب وجود دارد. برخی مراکز مانند Bayou Choctaw تقریبا خالی شدهاند و ظرفیت انتقال نیز محدود است.
همچنین قانون، حداقل ۱۵۰ میلیون بشکه ذخیره را الزامی میکند.کاهش سرعت برداشت در آمریکا و ژاپن میتواند عرضه ذخایر کشورهای عضو آزانس را از ۲.۵ میلیون بشکه در روز در ژوئن به حدود ۰.۷ میلیون در ژوئیه کاهش دهد. پرسش مهم این است که آیا اروپا میتواند این شکاف را پر کند یا نه. هنگام درخواست اقدام هماهنگ در مارس، بسیاری از کشورهای اروپایی مخالفت کردند، زیرا وابستگی کمتری به نفت خلیج فارس دارند و نگران کاهش ذخایر محدود خود بودند؛ ذخایری که برخلاف آمریکا و ژاپن عمدتا به شکل فرآوردههای نفتی است نه نفت خام.
ارزیابی دقیق میزان برداشت اروپا دشوار است. برخلاف آمریکا و ژاپن، ذخایر اروپا در انبارهای اختصاصی نگهداری نمیشود، بلکه در مخازن تجاری پراکنده و اجارهای ذخیره میشود. به گفته سخنگوی آژانس بین المللی انرژی اتمی، اروپا عمدتا با کاهش الزامات ذخیرهسازی صنعتی سهم خود را افزایش داده، اما اینکه این ذخایر واقعا وارد بازار شده باشند یا نه، به تصمیم مالکان آن بستگی دارد.
نگاهها به چین
به نوشته این نشریه کارشناسان معتقدند بخش زیادی از این بشکهها وارد بازار نشدهاند و در عمل، دولتهای اروپایی از ذخایر آمریکا و ژاپن بهرهمند شدهاند بدون آنکه خود هزینه زیادی بدهند. اما این وضعیت احتمالاً از ژوئیه ادامه نخواهد یافت، زمانی که تقاضای سوخت سفرهای تابستانی در جهان افزایش مییابد و همزمان صادرات آمریکا کاهش پیدا میکند.
اگر آمریکا، ژاپن و اروپا نتوانند یا نخواهند از ذخایر خود استفاده کنند، بازار نفت ممکن است بهزودی از وضعیت آرام فعلی خارج شود. ذخایر تجاری جهانی نیز که پیشبینی میشود تا سپتامبر به حداقل عملیاتی برسند، قادر به جبران کمبود نخواهند بود. در این شرایط، بخش بیشتری از فشار بر دوش چین خواهد افتاد. ذخایر گسترده چین میتواند چند ماه دوام بیاورد، اما رهبران این کشور ممکن است نخواهند بدون چشمانداز صلح، آنها را تخلیه کنند. از سوی دیگر، هرچه ذخایر بیشتر مصرف شود، پس از پایان جنگ، نیاز به خرید برای بازسازی آنها بیشتر خواهد شد؛ این امر میتواند قیمت نفت را برای مدت طولانیتری بالا نگه دارد.
