انهدام یک کریدور مهم آمریکایی در جنگ رمضان
به گزارش خط بازار؛ آغاز جنگ تحمیلی محور آمریکایی-صهیونی علیه کشورمان، کریدور آمریکایی زنگزور را که با هدف دور زدن مسیرهای سنتی و محدود کردن نفوذ بازیگران منطقهای (ایران، روسیه و چین) طراحی شده بود، با ابهامات جدی در آینده خود روبرو کرده و خبرگزاری آپا به نقل از نخستوزیر ارمنستان، از به حاشیه رانده شدن این کریدور خبر داده است.
در پی تشدید تنشها میان ایران و محور آمریکایی-صهیونیستی، یکی از پروژههای مهم ترانزیتی منطقه که با حمایت واشنگتن کلید خورده بود، با موانع جدی مواجه شده است.
کریدور ترامپ یا همان زنگزور، طرحی که در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ با هدف ایجاد مسیرهای حملونقل جایگزین و کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی و تحت نفوذ روسیه، چین و ایران در منطقه اوراسیا طراحی شد، اکنون در هالهای از ابهام قرار دارد.
خبرگزاری آپا به نقل از نخستوزیر ارمنستان گزارش داده که دولت آمریکا در حال حاضر این پروژه را در اولویتهای خود قرار نداده است. این اظهارنظر نشاندهنده تأثیر مستقیم تحولات ژئوپلیتیک اخیر بر برنامههای کلان اقتصادی و ترانزیتی قدرتهای جهانی است.
ریشههای تاریخی و اهداف استراتژیک کریدورهای جایگزین
ایده ایجاد مسیرهای ترانزیتی جایگزین در منطقه اوراسیا، سابقهای طولانی دارد و به دهه ۱۹۹۰ بازمیگردد. در آن دوران، پس از فروپاشی شوروی و استقلال کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز، آمریکا با حمایت از پروژههایی مانند خط لوله باکو–تفلیس–جیهان و مسیرهای نوظهور ترانزیتی در قفقاز جنوبی، به دنبال ایجاد راههایی برای اتصال این کشورها به بازارهای جهانی و کاهش وابستگی آنها به روسیه بود.
هدف اصلی این سیاست، ایجاد یک نظم اقتصادی جدید در منطقه و تضعیف نفوذ مسکو بود.این روند در دوره ترامپ شتاب بیشتری گرفت و آمریکا تلاش گستردهای را برای ایجاد شبکهای از کریدورهای حملونقل آغاز کرد تا بتواند مسیرهای سنتی وابسته به روسیه و مسیرهای عبوری از ایران را دور بزند.
کریدور میانی (ترانس کاسپین) که چین را از طریق آسیای مرکزی، دریای خزر، قفقاز و ترکیه به اروپا متصل میکند، نمونهای از این طرحها است که با توجه به جنگ اوکراین و محدودیتهای اعمال شده بر مسیرهای روسیه، اهمیت بیشتری یافته است.
این کریدورها نه تنها به دنبال تغییر موازنه قدرت در منطقه هستند، بلکه منافع اقتصادی قابل توجهی را نیز برای کشورهای حامی و شریک در خود جای دادهاند.
تأثیر بحران غرب آسیا بر معادلات ترانزیتی
اما بحران کنونی در غرب آسیا و افزایش تنش میان ایران، آمریکا و رژیم صهیونیستی، چشمانداز این پروژهها را دگرگون کرده است. نخستوزیر ارمنستان ضمن اشاره به تأثیر احتمالی این وضعیت بر اقتصاد کشورش، به ویژه تهدید تورم بالا، بر آمادگی دولت برای مدیریت تبعات اقتصادی این تحولات تأکید کرده است.
این نشان میدهد که بیثباتی در منطقه میتواند پیامدهای اقتصادی گستردهای فراتر از مرزهای درگیر مستقیم داشته باشد و بر زنجیرههای تأمین و مسیرهای تجاری بینالمللی تأثیر بگذارد.
از منظر ژئوپلیتیک حملونقل، یکی از نگرانیهای اصلی برای ایران، کاهش احتمالی سهم کشور از ترانزیت منطقهای در صورت شکلگیری کامل و موفقیتآمیز چنین کریدورهایی است. ایران به طور سنتی، به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد خود، کوتاهترین و مقرونبهصرفهترین مسیر اتصال آسیای مرکزی به آبهای آزاد و اروپا محسوب میشود.
طرحهای جایگزین، اگرچه با چالشهایی روبرو هستند، اما بالقوه میتوانند بخشی از این مزیت رقابتی ایران را تحت تأثیر قرار دهند.گفتنی است که ایران در راه ابریشم ۲۰۰۰ ساله، نقش کانون تجاری میان شرق و غرب داشته است و از دیرباز مسیر ترانزیتی کالاها در این کریدور بوده است.
مزیتهای رقابتی ایران و آینده کریدورها
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که مزیتهای جغرافیایی ایران همچنان تعیینکننده است. وجود شبکه گسترده ریلی و جادهای، زیرساختهای لجستیکی رو به توسعه و پروژههایی مانند کریدور بینالمللی شمال–جنوب (INSTC)، میتواند موقعیت ترانزیتی کشور را تقویت کرده و مانع از کاهش نقش ایران در معادلات حملونقل منطقهای شود.
این کریدورها با اتصال بنادر ایران در دریای خزر به بنادر جنوبی کشور در خلیج فارس، مسیر ارتباطی کارآمدی را برای کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز فراهم میکنند.
در کنار این موضوعات، ایران میتواند نقش پررنگتری در اتصال چین-اروپا ایفا کند. در سال ۱۴۰۴، بیش از ۶۰ قطار کانتینری وارد ایران شدهاند با اقدامات و تسهیلگری میان کشورهای ذینفع، میتوان تعداد این قطارها و درآمد ارزی ناشی از آن را چند برابر کرد.
در نهایت، آینده «کریدور ترامپ» و سایر طرحهای مشابه، به شدت به تحولات ژئوپلیتیک منطقه و توانایی بازیگران کلیدی در مدیریت تنشها و همکاریهای منطقهای بستگی دارد.
در حالی که جنگ و بیثباتی میتواند موقتاً برخی از این پروژهها را با چالش مواجه کند، اما مزیتهای ذاتی و زیرساختهای موجود در ایران، همچنان این کشور را به عنوان یک بازیگر کلیدی در عرصه ترانزیت منطقهای حفظ خواهد کرد.
منبع: فارس
