پایان جنگ، پایان گرانی بنزین نیست/قیمت بنزین مانند موشک بالا می‌رود

به گزارش خط بازار؛ اقتصاددانان سال‌هاست به پدیده‌ای اشاره می‌کنند که با این جمله مشهور توصیف می‌شود:« قیمت بنزین مانند موشک بالا می‌رود، اما پایین آمدنش مانند پر است.»

در نتیجه جنگ آمریکا و اسرائیل به ایران محدودیت‌های ایجاد شده در تنگه هرمز، افزایش قیمت بنزین به یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش محبوبیت دونالد ترامپ تبدیل شده است.

در این میان حتی اگر واشنگتن و تهران در روزهای آینده به توافقی برای پایان جنگ برسند، وضعیت بازار جهانی نفت و سازوکار قیمت‌گذاری سوخت نشان می‌دهد که آمریکایی‌ها احتمالا تا ماه‌ها شاهد کاهش محسوس قیمت بنزین نخواهند بود.

بنزین چطور باعث افت محبوبیت ترامپ شد؟

جیمز سوروویکی در آتلانتیک نوشت: یکی از مهم‌ترین دلایل افت محبوبیت دونالد ترامپ، افزایش قیمت بنزین پس از تصمیم او برای آغاز جنگ با ایران در ماه فوریه است.

از آن زمان تاکنون، میانگین قیمت بنزین در آمریکا حتی در دوره آتش‌بس کوتاه‌مدت ماه ژوئن نیز به کمتر از ۳.۵۰ دلار برای هر گالن نرسید و با ازسرگیری درگیری‌ها از چند هفته پیش، دوباره از مرز ۴ دلار عبور کرد.

این افزایش قیمت نه‌تنها به جایگاه سیاسی ترامپ آسیب زده است، بلکه چشم‌انداز موفقیت جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره که کمتر از ۱۰۰ روز دیگر برگزار می‌شود را نیز با ابهام روبه‌رو کرده است. بر اساس یکی از نظرسنجی‌های اخیر، حدود سه‌چهارم پاسخ‌دهندگان ترامپ را مسئول افزایش قیمت بنزین می‌دانند.

با این حال، حتی اگر ترامپ همین هفته بتواند بار دیگر آتش‌بسی را میان ایران و آمریکا برقرار کند، بعید است رانندگان آمریکایی تا پیش از انتخابات کاهش قابل توجهی را در قیمت سوخت احساس کنند.

کاهش محسوس ذخایر نفت جهانی

یکی از دلایل این موضوع، شرایط کنونی بازار جهانی نفت است. زمانی که جنگ در ماه فوریه آغاز شد، ذخایر نفت جهان در سطح نسبتا بالایی قرار داشت. چین با استفاده از ذخایر راهبردی خود توانست واردات نفت را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. آمریکا و کشورهای اروپایی نیز صدها میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک خود روانه بازار کردند تا از جهش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کنند.

همچنین، بسیاری از معامله‌گران تصور می‌کردند که ترامپ پیش از آنکه هزینه‌های اقتصادی جنگ بیش از حد افزایش یابد، راهی را برای پایان دادن به آن پیدا خواهد کرد و همین انتظار نیز تا حدی مانع رشد بیشتر قیمت نفت شد.

اما شرایط کنونی کاملا متفاوت است. ذخایر جهانی نفت کاهش یافته، ذخایر استراتژیک نفت آمریکا به پایین‌ترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ رسیده و حتی اگر مذاکرات صلح به نتیجه برسد و تنگه هرمز دوباره به‌طور کامل بازگشایی شود، زمان قابل توجهی برای بازسازی دوباره ذخایر نیاز است. به همین دلیل قیمت نفت نیز به سرعت به سطوح پیش از جنگ بازنخواهد گشت.

جنگ اوکراین بی‌اثر نبود

علاوه بر این، مسئله تنها به نفت خام محدود نمی‌شود. نفت باید در پالایشگاه‌ها به بنزین تبدیل شود و جنگ ایران، در کنار حملات اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه، بخشی از ظرفیت پالایش جهان را از مدار خارج کرده است. در نتیجه، پالایشگاه‌های آمریکا اکنون تقریباً با حداکثر ظرفیت فعالیت می‌کنند.

پیامد این وضعیت افزایش چشمگیر فاصله میان قیمت نفت خام و قیمت عمده‌فروشی فرآورده‌های پالایش‌شده، از جمله بنزین است؛ فاصله‌ای که در بازار انرژی با عنوان کرک اسپرد (Crack Spread) شناخته می‌شود.

تا زمانی که این فاصله باقی بماند، حتی کاهش قیمت نفت نیز به کاهش سریع قیمت بنزین منجر نخواهد شد.

عملکرد بازار سوخت متفاوت است

عامل مهم دیگری که مانع کاهش سریع قیمت بنزین می‌شود، نحوه عملکرد بازار سوخت است.

اقتصاددانان سال‌هاست به پدیده‌ای اشاره می‌کنند که با این جمله مشهور توصیف می‌شود: «قیمت بنزین مانند موشک بالا می‌رود، اما پایین آمدن آن مانند پر است.»

به عبارت دیگر، هرگاه شوکی باعث افزایش قیمت نفت شود، قیمت بنزین تقریبا بلافاصله افزایش پیدا می‌کند؛ اما زمانی که قیمت نفت کاهش می‌یابد، افت قیمت بنزین بسیار کندتر رخ می‌دهد.

نمونه این وضعیت در سال جاری نیز به‌وضوح مشاهده شد. قیمت نفت در ماه مه به اوج رسید، اما پس از امضای تفاهم‌نامه میان آمریکا و ایران در ۲۴ ژوئن، بیش از ۴۰ درصد کاهش یافت. با این حال، قیمت بنزین تنها حدود ۱۴ درصد افت کرد.

همین مسئله باعث شد تا ترامپ شرکت‌های نفتی را به گران‌فروشی متهم کند و حتی از وزارت دادگستری بخواهد احتمال تبانی میان آن‌ها برای بالا نگه داشتن قیمت بنزین را بررسی کند.

با این حال، تاکنون هیچ مدرکی مبنی بر تبانی گسترده شرکت‌های نفتی به دست نیامده است. در واقع، افزایش سریع قیمت بنزین هنگام رشد قیمت نفت تا حد زیادی ناشی از نحوه فعالیت جایگاه‌های سوخت است. آن‌ها قیمت فروش خود را نه بر اساس هزینه بنزین موجود در مخازن، بلکه بر اساس هزینه خرید محموله بعدی تعیین می‌کنند. به همین دلیل، هنگام جهش قیمت نفت ناچارند که بلافاصله قیمت‌ها را افزایش دهند و حتی در بسیاری موارد، حاشیه سودشان نیز کاهش می‌یابد.

علت کند بودن روند کاهش قیمت‌ بنزین چیست؟

اقتصاددانان هنوز بر سر پاسخ قطعی به این سؤال توافق ندارند، اما یکی از قانع‌کننده‌ترین توضیحات، به رفتار مصرف‌کنندگان مربوط می‌شود. هنگامی که قیمت‌ها برای مدتی در سطح بالاتری تثبیت می‌شوند، رانندگان به تدریج به آن عادت می‌کنند و دیگر مانند گذشته برای پیدا کردن جایگاه ارزان‌تر وقت صرف نمی‌کنند. در نتیجه، فشار رقابتی بر جایگاه‌های سوخت کاهش می‌یابد.

از سوی دیگر، مردم معمولا افزایش قیمت‌ها را بسیار بیشتر از کاهش آن‌ها احساس می‌کنند. زمانی که قیمت بنزین به‌تدریج کاهش می‌یابد، صرفه‌جویی ناشی از مراجعه به جایگاهی ارزان‌تر، آن‌قدر ناچیز است که بسیاری از رانندگان حاضر نیستند برای آن مسیر یا زمان بیشتری را صرف کنند.

اگرچه بسیاری از مردم در نظرسنجی‌ها می‌گویند که حاضرند برای صرفه‌جویی چند سنتی مسیر خود را تغییر دهند، اما رفتار واقعی بازار چیز دیگری را نشان می‌دهد. در بسیاری از شهرهای آمریکا، دو جایگاه سوخت که تنها یک خیابان با یکدیگر فاصله دارند، ممکن است اختلاف قیمتی ۱۰ سنتی داشته باشند، اما هر دو همچنان مشتریان خود را حفظ می‌کنند. در عمل، بسیاری از رانندگان راحتی، عادت یا برند مورد علاقه خود را به اختلاف اندک قیمت ترجیح می‌دهند و همین موضوع به صاحبان جایگاه‌ها اجازه می‌دهد قیمت‌ها را برای مدت بیشتری در سطح بالا نگه دارند.

البته رقابت در نهایت اثر خود را می‌گذارد و کاهش پایدار قیمت نفت سرانجام به کاهش قیمت بنزین نیز منجر می‌شود، اما این روند زمان‌بر است.

جمهوری‌خواهان چشم انتظارند اما…

مطالعه‌ای که بانک فدرال رزرو دالاس در سال ۲۰۰۰ منتشر کرد نشان می‌دهد که انتقال کامل کاهش قیمت نفت به بازار بنزین ممکن است بیش از ۱۶ هفته طول بکشد.

به همین دلیل، حتی اگر جنگ ایران فردا به پایان برسد، احتمال زیادی وجود دارد که قیمت بنزین تا مدت‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا همچنان بالا باقی بماند.

هرچند با نزدیک شدن به فصل پاییز معمولا قیمت سوخت به‌طور فصلی اندکی کاهش می‌یابد، اما این افت فصلی به اندازه‌ای نخواهد بود که اثر افزایش قیمت ناشی از جنگ را جبران کند. در نتیجه، جمهوری‌خواهانی که امیدوار بودند قیمت بنزین دوباره به کمتر از ۳ دلار برای هر گالن برسد، احتمالا ناامید خواهند شد و از نگاه بسیاری از رأی‌دهندگان، مسئول اصلی این وضعیت همچنان دونالد ترامپ خواهد بود.

منبع: اقتصادنیوز