سیاست
پشت پرده بحران هویت نوجوانان در عصر کیپاپ
به گزارش خط بازار؛ کی پاپ، امروزه به پدیدهای جهانی تبدیل شده و بر فرهنگ، سبک زندگی و هویت نسل جوان تأثیر گذاشته است. یک ابزار فرهنگی قدرتمند که میلیونها نفر را جذب خود کردهاست. اما آیا این موج، یک تبادل فرهنگی است یا تهاجم؟ تأثیر آن بر نوجوانان ایرانی چیست؟…«فائزه سادات قوامی»، کارشناس سواد رسانه و دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، در سلسله گفتوگوهایی با خبرگزاری فارس، درباره گرایش نوجوانان به این موسیقی به والدین هشدار میدهد:
سبکی مدرن با ترکیبی منحصر به فرد
پیشتر گفتیم یکی از موسیقیهای عامهپسند، پاپ کره جنوبی است که بهاختصار از آن به «کی پاپ» یاد میشود. پیشینهٔ موسیقی پاپ کرهٔ جنوبی به اوایل دههٔ ۱۹۹۰ برمیگردد. در ابتدای دههٔ ۱۹۹۰ میلادی، تکنو و رپ در این کشور پا به عرصه گذاشت و از آن دوره بود که کی پاپ شکل گرفت؛ سبک مدرنی از موسیقی که در کرهٔ جنوبی تولید میشود و مشخصههای وسیعی از عناصر صوتی و تصویری دارد. کی پاپ شامل موسیقی پاپ، راک، جاز، انجیل، التین، هیپهاپ، رگا، رقص الکترونیکی، کانتری و کلاسیک بر اساس ریشههای منحصربهفرد موسیقی سنتی کرهای است.
انقلاب کی پاپ، تحول و ورود به عرصه جهانی
شکل مدرنترین نوع موسیقی با یکی از اولین گروههای کی پاپ، «Seo Taiji and Boys»، آغاز به کار کرد. در سال ۲۰۱۲، PSY با آهنگ «Gangnam Style»، موسیقی پاپ کرهای را به بازارهای اروپایی و آمریکایی شناساند و اجازه داد که افراد بیشتری از این موسیقی مطلع شوند. تجارب آنها در زمینهٔ سبکهای مختلف موسیقی و ادغام و درهم تنیدن آن با عناصر موسیقی خارجی باعث تغییر شکل و مدرنسازی عرصهٔ موسیقیِ معاصر کره جنوبی شد. کی پاپ در دههٔ اخیر راه خود را برای ورود گسترده به بازارهای جهانی و معرفی فرهنگ کرهای هموار کرده است.
حمایت دولت و ظهور BTS
سیاستهای فرهنگی دولت کرهٔ جنوبی از سال ۲۰۱۰ به بعد در راستای کمک به گروههای موسیقی این کشور بوده است و گروه «بی تی اس» برجستهترین نماینده آن در دنیا به شمار میرود. نام این گروه تا کنون چندین بار در کنار کلمهٔ «رکورد» آمده است.
کی پاپ در ایران،از سریالهای کرهای تا هواداری پرحاشیه
سریالهای کرهای را میتوان پلی بهسوی هواداری از موسیقی این کشور دانست.همانطور که در گزارش قبل به آن اشاره شد، آغاز موج کرهای در ایران و سابقهٔ آشنایی اولیهٔ مخاطبان و کاربران رسانهٔ ایران بهویژه نوجوانان و جوانان با آن، به نیمهٔ دوم دههٔ ۱۳۸۰ بازمیگردد که پخش سریالهای کرهای از تلویزیون ایران (مانند سریال «یانگوم» و «جومونگ») و نیز به دنبال آن انتشار این سریالها در فضای مجازی صورت گرفت. همچنین آغاز پخش این سریال ها از شبکههای تلویزیونی ماهوارهای در اواخر دههٔ ۱۳۸۰ دال بر این است که روندگرایش به موسیقی پاپ کرهای یکشبه رخ نداده است. بسیاری از نوجوانان و جوانان ایرانی ابتدا برخی از ستارگان کی پاپ را در نقش اول سریال ها دیده و سپس در مورد آنها جستجو کردهاند و این مسیر به آشنایی آنان با کی پاپ و هواداری از ستارگانش منتهی شدهاست.
چرا کی پاپ مهم است؟ قدرت اقتصادی و فرهنگی یک پدیده جهانی
تردیدی نیست که صنعت موسیقی سازی از قدرت اقتصادی و فرهنگی عظیمی برخوردار است. مردم ترجیح میدهند موسیقی و فیلم و… را بر اساس ارزش مصرفشان استفاده کنند. این کالاها به دلیل دلالتهای نمادینشان واجد ارزش میشوند و این نکته را باید مدنظر داشته باشیم که مصرف، فرایندی توأم با فعالیت، خلاقیت و تولید است که هدف از آن دستیابی به لذت و هویت و نیز تولید معناست.
هویتسازی در نوجوانان و جوانان با نماد گرایی در دنیای کیپاپ
فرهنگ موسیقی پاپ (شامل آهنگهای پاپ، موزیک ویدئوهای پاپ، کنسرتها، فیلمها، سریالها و…) به ایجاد حسی از هویت در میان نوجوانان و جوانان یاری میرساند. فرهنگ ارائه شده توسط بازار تفریحات تجاری نقش بسیار مهمی برای هر جامعهای ایفا میکند. برای مثال، طرفداران گروههای موسیقی کرهای صرفاً به موسیقی گوش نمیدهند، بلکه وارد دنیای کی پاپ میشوند که نمادهای خاصی دارد. اصطلاحات ویژهای در صحبتهایشان وجود دارد، هر گروه افسانهٔ خاصی دارد که اشتراک این افسانهها آنجاست و همچنین هر گروه به یک نحوی میخواهد دنیا را نجات دهد.در ضمن علاقهمندان کی پاپ پوشش خاصی دارند که نشان میدهد طرفدار کدام گروه هستند.
ترانههای پاپ؛ بازتاب احساسات نسل جوان
باید افزود که ترانههای پاپ مشکلات نوجوانان در پرداختن به مجموعه درهمبرهمی از مسائل عاطفی و جنسی را بازمیتابانند. ترانههای مذکور این را به ذهن متبادر میکنند که باید زندگی را شورمندانه و بهطور بیواسطه تجربه کرد. آنها مبین نیاز به امنیت در دنیایی عاطفی هستند که نامطمئن و دگرگونشونده است.
رئالیسم عاطفی در موسیقی پاپ
تولید این ترانهها برای عرضه در بازاری تجاری، به معنای بیاصالت بودن تصنیفها و موقعیتهای توصیه شده در آنها است. بااینهمه، ترانههای پاپ احساساتی اصیل را به نمایش میگذارند و همبستگی عاطفی جوانان را بهروشنی بیان میکنند. موسیقی پاپ رئالیسم عاطفی را نمایان میسازد.
نقش کیپاپ در شکل گیری بحران هویت
مردان و زنان جوان با این بازنماییهای جمعی، همهویت میشوند و آنها را چونان داستانهای راهنمای زندگی مورداستفاده قرار میدهند. این داستانهای نمادین همان فرهنگ عامیانه را تشکیل میدهد که نوجوان با استفاده از آن تصور ذهنی خود از جهان را از برخی جهات شکل میدهد و به وجود میآورد.
تهاجم فرهنگی یا تبادل فرهنگی؟
تولیدات فرهنگی خارجی، مانند سریالهای عامهپسند یا موسیقی عامهپسند خارجی، باعث رواج پوشش یا رفتارهایی شده است که سنخیتی با باورهای فرهنگی ما ندارد. این مسئله هم باعث نگرانی خانوادهها شده است و هم اینکه چشمانداز نامطلوبی از بیهویتی در جوانان امروز (نسل بعدی ادارهکنندگان جامعه) ترسیم میکند. حال وقتی نوجوانان و جوانان هر جامعهای از موسیقی خارجی استفاده کنند، ارزشها و نگرشهایی در آنها شکل میگیرد که با ارزشها و نگرشهای مسلط بر جامعهٔ خودشان متفاوت و بعضاً در تضاد است. این ارزشها و نگرشهای متضاد در شکلگیری هویتشان مؤثر است و اینجاست که با بحران هویت مواجه میشویم.
نظریه اریکسون؛ چارچوبی برای فهم بحران هویت نوجوانان
اریکسون در نظریهٔ رشد ۸ مرحلهای خود به هویتمندی در برابر آشفتگی هویت اشاره میکند. اریکسون مثل فروید بیدارشدن میل جنسی را در تحولات دورهٔ بلوغ دخیل میداند اما علاوهبرآن به نقش عوامل اجتماعی نیز میپردازد.دغدغهٔ عمدهٔ نوجوان در این دوره این است که نکند به نظر دیگران فرد خوبی نیاید؟ در عرصهٔ اجتماعی چه جایگاهی خواهند داشت؟ بهعبارتدیگر، مسئلهٔ اصلی نوجوان که دائم با آن اشتغال خاطر دارد، «هویت» است. او میخواهد بداند کیست؟ که خواهد شد؟ در پی یافتن پاسخ این سؤال دچار یک «تعلیق روانی -اجتماعی» میشود و مضطربانه با افراد و گروههای مختلف همانندسازی میکند.اینجاست که ممکن است عضو پاره فرهنگهای متفاوت شود، اما همهٔ اینها ممکن است هویتهای موقت و متزلزلی باشند، بهطوریکه نوجوان برای حفظ آنها ممکن است روشهای مختلفی در پیش بگیرد.عاشق شدن و همانندسازی مفرط با مشاهیر (در نوع پوشش، استفاده از اکسسوری، نوع بیان، کاربرد کلمات و…) نیز طرق دیگری برای نیل به تعریفی از خود به شمار میرود
پایبندی؛ سنگ بنای هویت سالم
اگر نوجوان نتواند به تصویر درست از خود، تواناییها، علایق و امکاناتش دست یابد و نتواند بر اساس آنها خطوط اصلی و تصویری از آیندهٔ خود را در ذهن ترسیم کند، به فضیلت «پایبندی» دست نمییابد. پایبندی به تعریفی که از خود در ذهن دارد و به دیگران هم ارائه میدهد و نیز پایبندی به یک نظام عقاید و ارزشها که تصویری از جهان و جایگاه فرد در آن به وی ارائه میکند. نتیجهٔ اینگونه پایبندی، توان حفظ ارادی پیوندهای وفادارانه، علیرغم تناقضهای اجتنابناپذیری است که در هر نظام ارزشی وجود دارد.
ضرورت مطالعه کی پاپ؛ جهانی شدن و نفوذ فرهنگی
اگر فرایند هویتیابی نوجوانان مختل شود، دچار آشفتگی هویت یا آشفتگی «نقش اجتماعی» خود خواهد شد که به اعتقاد اریکسون میتواند موجب بزهکاری، اختلال در هویت جنسی و حملات روانپریشانه گردد؛ لذا هم ازآنجهت که کی پاپ عامهپسند محسوب میشود و نوجوانان و جوانان کشورهای متفاوت از جمله کره جنوبی، ایران، آمریکا، ترکیه و… رغبت بسیار نشان دادهاند و گروههای بزرگ طرفدار کی پاپ در شبکههای اجتماعی متعدد شکلگرفته است و نیز ازآنجهت که نوجوانان در مرحلهٔ شکلگیری هویت هستند.
منبع: فارس
