اخبار
نقشه نتانیاهو برای شاخ آفریقا؛ دومینوی تجزیه در راه است
به گزارش خط بازار؛ بادهای سهمگینی بر منطقه شاخ آفریقا میوزند؛ منطقهای که ممکن است در پی شتاب گرفتن رویدادها ـ از جنگ سودان گرفته تا به رسمیت شناخته شدن منطقه جداییطلب سومالیلند از سوی اسرائیل، شاهد تحولات بزرگی باشد؛ تحولی که جدایی این بخش از سومالی از وطن اصلی را تثبیت میکند، آن هم در چارچوب پروژه تجزیهطلبانه صهیونیستی ـ آمریکایی که سالها پیش طراحی شده بود.
الصادق الرزيقی نویسنده سودانی هشدار میدهد که این گام ـ اگر به موفقیت برسد ـ آخرین انشعاب مورد انتظار در این منطقه نخواهد بود؛ منطقهای مشرف بر یکی از مهمترین گذرگاههای آبی تجارت جهانی با ویژگیهای ژئوپولیتیک و راهبردی. این اقدام میتواند مشوق گروههای جداییطلب در دیگر کشورهای منطقه که در اندیشه تصمیم مشابهی بودند، باشد.
به نظر میرسد بازی بینالمللی در گذشته تلاش داشت پروژههای جداییطلبانه را بهآرامی پرورش دهد، اما پس از جدایی سودان جنوبی در ۹ ژوئیه ۲۰۱۱، بسیاری از جریانها آشکارا خواستار جدایی از کشورهای خود شدند؛ از جمله اتیوپی که در میان دریایی از بحرانها و تنشها قرار دارد و پیکره آن از قومیتهایی آکنده است که در پی تشکیل موجودیتهای مستقل و هویتهای جداگانهاند؛ مانند اقلیم تیگرای که مدتهاست درگیر نبرد است و نیز دیگر مناطق اتیوپی که بیپرده همین مسیر را دنبال میکنند و تب جدایی از دولت مرکزی و تصاحب منابع، فرهنگ و حقوق خود در رگهایشان جاری شده است.
اتیوپی بازیگر پنهان در پرونده سومالیلند
به باور نویسنده، اتیوپی بازیگر پنهان پشت پرده به رسمیت شناخته شدن سومالیلند است. هماهنگی میان هرگیسا و آدیسآبابا از مدتها پیش آغاز شده بود و سپس با توافقی که در سال ۲۰۲۳ میان دو طرف امضا شد، تقویت گردید؛ توافقی که به اتیوپی دسترسی به دریا به طول بیست کیلومتر تا بندر بربره را میدهد.
شعلهور کردن آتش جدایی سومالیبند، نقشی بزرگ از سوی دولت اتیوپی با همکاری دولت تلآویو و دیگر طرفهای منطقهای داشت؛ طرفهایی که در پی بازترسیم مرزهای منطقه و ایجاد دولتهای جدید هستند.
اظهارات اخیر مقامات اتیوپی همواره تأکید میکرد که این کشور به دریا خواهد رسید، فارغ از نتایج؛ عبارتی که نشاندهنده اعتماد بیحد و مرز به حتمیت این گام و اعتراف است. از همین رو، انتظار میرود در آینده نزدیک، رسما اتیوپی نیز سومالیلند را به رسمیت بشناسد و بلافاصله اجرای توافق ژانویه ۲۰۲۳ آغاز شود.
قومیتهای اتیوپی در آستانه تب جداییطلبی
در ادامه این یادداشت که در الجزیره منتشر شده، آمده است که در وضعیت داخلی اتیوپی، ممکن است تیر به سوی خود این کشور بازگردد؛ چرا که قومیتهای مختلف این کشور در معرض خطر جدایی قرار دارند. اقلیم بنی شنقول در مرز سودان، اقلیم عفر در شرق و شمالشرقی، اوگادین (سومالی اتیوپی) در شرق، تیگرای و امهرا در غرب، در کنار بزرگترین اقلیم از نظر وسعت و جمعیت یعنی اورومو و همچنین قومیتهای دیگر در جنوب که با کنیا و سودان جنوبی درهمتنیدهاند، هیچ یک به دور از تب جداییطلبی به نظر نمیرسند.
اریتره؛ ساحل طولانی دریای سرخ زیر فشار آشوب خارجی
در همین حال، برخی طرفهای خارجی نیز در تلاشاند اوضاع را در اریتره منفجر کنند و حالتی از آشوب ایجاد کنند. کشوری که دارای ساحلی طولانی بر دریای سرخ (حدود ۱۰۰۰ کیلومتر) و چندین جزیره و بندر طبیعی است، و این امر میتواند انسجام آن را تهدید کند. تا زمان استقلال اریتره در آوریل ۱۹۹۳، اتیوپی بر این ساحل تسلط داشت و آن را در اختیار داشت، اما پس از آن تاریخ به کشوری محصور در خشکی تبدیل شد.
قومیت عفر؛ رؤیای هویت مستقل در سه کشور
اریتره اکنون با شبح جنگ در مرزهایش با اتیوپی روبهروست. اسمرا در تمام این مدت احساس میکرد که اظهارات مکرر مقامات اتیوپی درباره «حتمیت رسیدن به دریا» در اصل ساحل اریتره را هدف گرفته است، علاوه بر اختلافات دیرینه میان دو کشور.
اما در هر دو حالت ـ اتیوپی و اریتره، و حتی جیبوتی ـ قومیت عفر که میان این سه کشور تقسیم شدهاند، رویاها و خواستههای خاص خود را دارند و در پی تشکیل موجودیتی هستند که هویت عفری آنان را تقویت کند.
انتخابات و بحرانهای پیشرو در سومالی
سومالی نیز که در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در انتظار انتخابات ریاستجمهوری میان چند نامزد است، با طوفانها و موانعی روبهرو خواهد شد که ممکن است انتخابات پارلمانی را به تأخیر بیندازد و روند رو به رشد دموکراسی را مختل کند.
خطر تکرار تجربه هرجیسا در مناطق سومالی
برخی جریانهای سومالیایی هشدار دادهاند که احتمال دارد برخی ایالات سومالی مسیر هرجیسا را دنبال کنند. منطقه پونتلند که میان سومالی و اقلیم جداییطلب سومالیلند قرار دارد، با وجود آنکه تحت حاکمیت دولت سومالی است، گرایشهای جداییطلبانه دارد و تحت فشار نیروهای منطقهای و بینالمللی قرار گرفته است.
حضور صهیونیستها و برخی طرفهای خارجی در پایگاه «بوصاصو» و دیگر بنادر بر اقیانوس هند و خلیج عدن این فشارها را تشدید کرده است.
همچنین ایالات جنوبی در جوبالند نیز با فشار مشابه مواجهاند. در این میان، مردم سومالی در مناطق مختلف در حال یکپارچه شدن در مخالفت با دخالت اسرائیل هستند و موضعی آشکارا ضدصهیونیستی و مبتنی بر هویت اسلامی و عربی دارند.
تهدیدهای مستقیم علیه جیبوتی
در این شرایط، جیبوتی نیز خطری جدی احساس میکند؛ سیاست خارجی اخیر این کشور که با مقاومت در برابر برخی طرفهای منطقهای همراه بوده، آن را در معرض فشارهای آمریکا و اتیوپی قرار داده است. اختلافات مداوم بر سر پرونده بنادر نیز وضعیت را پیچیدهتر کرده است. دولت رئیسجمهور اسماعیل عمر جِیله اکنون بر سطحی داغ حرکت میکند، زیرا جدایی سومالیلند، تأثیر مستقیم بر جیبوتی خواهد داشت.
اگر اتیوپی به دریای آزاد دست یابد، این امر به معنای پایان کار بنادر جیبوتی خواهد بود. زیرا پیشبینی میشود آدیسآبابا با حمایت مالی و سیاسی خارجی، بندری بزرگ احداث کند.
نگرانیهای عربی و منطقهای
این تحولات همچون آتشفشانی است که شعلههای آن سراسر منطقه را دربرمیگیرد. کشورهای عربی همسایه، بهویژه عربستان سعودی، مصر، یمن و سودان، خطر را احساس کرده و مخالفت قاطع خود را با به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی اسرائیل را اعلام کردهاند. اتحادیه عرب نیز با حمایت اتحادیه آفریقا موضعی فعال اتخاذ کرده است.
نقش مصر و پیامدهای امنیتی
مصر که پیشتر در سومالی حضور یافته و نیروهایی در قالب نیروهای حفاظت آفریقا دارد، هماهنگی سیاسی خود با موگادیشو را افزایش داده و تلاش کرده میان سومالیاییها آشتی ایجاد کند.
همچنین در پی تشکیل ائتلافی سیاسی با سودان، اریتره، جیبوتی و سومالی بوده است. قاهره میداند که برنده اصلی این به رسمیت شناختن سومالیلند از سوی اسرائیل، اتیوپی است و این امر نزاع بر سر منابع آب را وارد مرحلهای تازه میکند که تهدیدی برای امنیت ملی و آبی مصر خواهد بود.
گزینههای عربستان و مصر و تهدید علیه یمن
گزینههای قاهره و ریاض محدود نیست؛ امکان همگرایی کشورهای ساحلی دریای سرخ وجود دارد. همچنین احتمال همکاری با یمن مطرح است، جایی که انصارالله این اقدام را تهدیدی مستقیم علیه خود میداند.
اسرائیل در پی ایجاد پایگاههای نظامی و تقویت حضور خود با متحدان منطقهای است تا توان نظامی انصارالله را نابود کند و آن را از محور مقاومت خارج سازد. این پایگاهها همچنین خط مقدم هجومی علیه ایران خواهند بود که تنها آبهای اقیانوس هند و دریای عمان میان آنها فاصله میاندازد.
تغییر ژئوپولیتیک در شاخ آفریقا
نویسنده در بخش پایانی این یادداشت مینویسد: «طرح تغییر جغرافیای سیاسی آفریقا از شاخ آن آغاز شده است؛ منطقهای که پیچیدهترین و مهمترین عرصه درگیری در قاره سیاه به شمار میرود. کنترل این منطقه به معنای تسلط بر شرق، مرکز و جنوب آفریقاست.
همین امر توضیح میدهد چرا در سال ۲۰۱۹ نظام حاکم در سودان تغییر کرد؛ نظامی که رویکردی راهبردی و آزادیخواهانه داشت. سپس جنگ سودان آغاز شد تا این کشور مهم از ایفای نقش مخالف در پروژه تجزیه منطقه بازداشته شود». اکنون سودان با خطر جدایی قریبالوقوع دارفور و بخشهایی از کردفان روبهروست و احتمال تشکیل دولت جدید وجود دارد.
همچنین در جنوب سودان و ایالات استوایی گرایشهای جداییطلبانه در حال افزایش است و وضعیتی مشابه در کنیا نیز دیده میشود.
چشمانداز آینده
اگر این طرح اجرا شود، جهان شاهد تکههای متنوع و جداشده شاخ آفریقا و قطعات جغرافیایی پراکنده در شرق آفریقا خواهد بود که نقشه سیاسی منطقه را بهکلی دگرگون خواهد کرد.
منبع: فارس