نفت در آتش تنشها/قیمت به بالاترین حد رسید
به گزارش خط بازار؛ تنشهای فزاینده بین ایالات متحده و ایران باعث شده تا قیمت نفت به بالاترین سطح خود در شش ماه اخیر برسد.
به نقل از بلومبرگ، معاملهگران نفت در انتظار هرگونه تشدید اوضاع هستند که میتواند تولید نفت در ایران را مختل کند یا دولت این کشور را به محدود کردن مسیر حیاتی حمل و نقل دریایی وادارد، مسیری که چندین صادرکننده بزرگ انرژی در منطقه از آن استفاده میکنند.
ایالات متحده نیروهای گستردهای را در منطقه مستقر کرده و دونالد ترامپ اعلام کرده که در حال بررسی حمله محدود به ایران است تا دولت این کشور را تحت فشار قرار دهد و به توافقی سریع برای محدود کردن برنامه هستهای خود وادارد. چنین حملهای (یا هرگونه اقدام ایران برای محدود کردن دسترسی به تنگه هرمز، که حدود یکچهارم نفت دریایی جهان از آن عبور میکند) میتواند پیامدهای گستردهای برای بازارهای نفتی جهانی داشته باشد.
صنعت نفت ایران چقدر اهمیت دارد؟
تأثیر ایران در بازار نفت در سالهای اخیر به دلیل تحریمهای طولانیمدت و محدودیت سرمایهگذاری خارجی کاهش یافته است. این کشور در مجموع حدود ۳ درصد از عرضه جهانی نفت را تأمین میکند و روزانه تقریباً ۳.۳ میلیون بشکه نفت تولید میکند.
ایران صنعت نفت خود را از اوایل قرن بیستم توسعه داد، در دورهای که دولت بریتانیا به دنبال تضمین منابع مطمئن نفت بود. چند دهه بعد، ایران به یکی از اعضای مؤسس سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) تبدیل شد و دومین تولیدکننده بزرگ گروه شد. در اوج خود در میانه دهه ۱۹۷۰، ایران یکی از مهمترین تأمینکنندگان نفت جهان بود و بیش از ۱۰ درصد تولید نفت خام جهانی را در اختیار داشت.
پس از پایان جنگ ایران و عراق در اواخر دهه ۱۹۸۰، جمهوری اسلامی صادرات نفت را افزایش داد تا رشد اقتصادی را حمایت کند. شرکتهای بزرگ اروپایی و آمریکایی نیز تلاش کردند دوباره وارد این بخش شوند، اما این تلاشها در سال ۲۰۱۸، پس از خروج دولت ترامپ از توافق هستهای ایران و بازگرداندن تحریمها، متوقف شد. امروزه ایران چهارمین تولیدکننده بزرگ نفت در اوپک است، پس از عربستان سعودی، عراق و امارات متحده عربی.
مشتریان نفت ایران چه کشورهایی هستند؟
در مواجهه با تحریمهای بینالمللی، ایران اکنون به چین وابسته است و حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خود را به این کشور میفروشد.
اگرچه دادههای رسمی گمرکی نشان میدهد چین از اواسط ۲۰۲۲ نفت ایران را وارد نکرده، محمولهها از طریق شبکههای مبادلاتی غیرشفاف و ناوگان سایه که عمدتا شامل نفتکشهای قدیمی است، منتقل میشوند. این جریانها در ژانویه ۲۰۲۶ به حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که سال قبل ۸۹۸ هزار بشکه بود. سایر کشورهایی که همچنان نفت ایران را خریداری میکنند، شامل سوریه هستند.
تأثیر احتمالی یک درگیری جدید بر بازار جهانی نفت
بخش بزرگی از تولید ایران (تا ۲ میلیون بشکه در روز) به پالایشگاههای چین صادر میشود که در صورت اختلال جدی، مجبور به جستجوی منابع جایگزین خواهند شد.
با این حال، ریسک بزرگتر مربوط به تهدید تنگه هرمز است، شاهرگ اصلی عرضه نفت جهان، که عربستان سعودی، عراق، امارات و قطر از آن برای صادرات بخش عمدهای از نفت خود استفاده میکنند.
تنگه هرمز، گذرگاه باریکی است که خلیج فارس را به دریای عمان متصل میکند. ایران پیشتر اعلام کرده که در مواقع تنش ژئوپلیتیکی قادر به اعمال محاصره دریایی است. اگر این گذرگاه مهم مختل شود، محمولههای نفت، گاز طبیعی مایع و گاز مایع نفتی عراق، کویت، عربستان و امارات در معرض خطر خواهند بود.
روزانه حدود ۱۶.۵ میلیون بشکه نفت از طریق این تنگه عبور میکند، از جمله بخش عمده صادرات نفت ایران. عربستان سعودی بیشترین صادرات را از این مسیر دارد، حدود ۵ میلیون بشکه در روز، اما میتواند با استفاده از خط لولهای ۷۴۶ مایلی که از شرق به غرب کشور کشیده شده، محمولهها را به بندری در دریای سرخ منتقل کند. امارات متحده نیز میتواند ۱.۵ میلیون بشکه نفت روزانه خود را از طریق خط لولهای که به خلیج عمان ختم میشود، منتقل کند.
اختلال در تنگه هرمز احتمالا جریان نفت به آسیا از خاورمیانه را مختل خواهد کرد. در ژوئن گذشته، هنگامی که تنشها در منطقه طی یک درگیری ۱۲روزه بین اسرائیل و ایران افزایش یافت، نرخ نفت سوپر تانکر حامل ۲ میلیون بشکه از خاورمیانه به چین به شدت افزایش یافت.
اهمیت نفت برای اقتصاد ایران
با وجود تلاشهای طولانیمدت برای کاهش وابستگی به نفت و تنوعبخشی به صنایع سنگین، نساجی و معدن، صادرات نفت هنوز ستون اصلی اقتصاد ایران است.
صنعت نفت در سال ۲۰۲۳ حدود ۲ واحد درصد به رشد تولید ناخالص داخلی ایران کمک کرد، در حالی که اقتصاد کل کشور حدود ۵ درصد رشد داشت، که نشاندهنده نقش کلیدی نفت در رشد اقتصادی است.
با وجود تحریمها که ایران را مجبور به فروش نفت با تخفیفهای شدید برای جذب خریدار کرده است، این کشور همچنان در نوامبر همان سال حدود ۲.۷میلیارد دلار درآمد کسب کرده است، بر اساس محاسبات بلومبرگ با در نظر گرفتن قیمت نفت ۴۵ دلار به ازای هر بشکه، پس از کسر هزینههای حمل و نقل و سایر هزینهها.
با این حال، درآمد نفتی ایران ممکن است تحت فشار بیشتر کمپین «فشار حداکثری» ترامپ قرار گیرد، که شامل مجموعهای از تحریمها است. این امر میتواند خریداران چینی را از خرید منصرف کند و اگر دولت ایران برای رقابت با نفت روسیه تخفیف بیشتری بدهد، فشار مالی بر درآمدهای نفتی افزایش مییابد.
منبع: خبر فوری