اخبار
ناهنجاری در کنسرتها، بدرقه امید جهان و آغاز تور قربانی
به گزارش خط بازار؛ هفته پایانی شهریور ۱۴۰۴ برای موسیقی ایران هفتهای پرخبر بود؛ هفتهای که در آن شور جشنوارهای، غم فقدان یک خواننده پرطرفدار، ادامه پرقدرت تور کنسرتهای مردمی و البته حاشیههای جنجالی برخی اجراها در کنار هم قرار گرفتند و تصویری چندلایه از وضعیت کنونی موسیقی کشور را به نمایش گذاشتند.
جشنوارهای برای آیندهسازان موسیقی
آرش امینی، موزیسین، رهبر ارکستر و دبیر جشنواره موسیقی فجر با اشاره به تغییر شرایط آموزش موسیقی در سالهای اخیر تأکید میکند که دسترسی آسان جوانان به منابع آموزشی و اجراهای جهانی از طریق شبکههای اجتماعی، جهشی بزرگ در کیفیت کار آنان ایجاد کرده است. او میگوید: «امروز جوانان میتوانند بهسادگی اجراهای همسنوسالهای خود را در دیگر کشورها ببینند و سطح خود را با آنها مقایسه کنند. این امکان در گذشته وجود نداشت؛ حتی در دوره من، تهیه یک ورق نت کاری دشوار بود و تنها در چند فروشگاه محدود تهران انجام میشد. اما امروز نت قطعات و نمونه اجراهای متعدد بهراحتی در دسترس است و خوشبختانه معلمان نیز از این امکانات بهخوبی استفاده میکنند. همین امر باعث ارتقای سطح آموزش شده است.»
این تغییرات، بیش از هر چیز خود را در صحنه هجدهمین جشنواره ملی موسیقی جوان نشان داد؛ جشنوارهای که از ۱۱ شهریور در تالار رودکی آغاز شد و عصر شنبه ۲۹ شهریورماه با معرفی برگزیدگان در تالار وحدت به کار خود پایان داد. این جشنواره به همت انجمن موسیقی ایران و با حمایت دفتر موسیقی و معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد.در مرحله نخست جشنواره ۱۶۴۰ نفر شرکت کردند؛ از این میان ۸۴۰ نفر در بخش موسیقی دستگاهی، ۳۵۱ نفر در بخش موسیقی کلاسیک و ۴۴۹ نفر در بخش موسیقی نواحی حضور یافتند. پس از داوری اولیه، ۲۱۷ نفر در بخش دستگاهی، ۲۷۲ نفر در بخش نواحی و ۱۱۶ نفر در بخش کلاسیک به مرحله نهایی راه یافتند. طی روزهای ۱۱ تا ۲۶ شهریور، این هنرمندان در تالار رودکی به اجرای برنامه در برابر هیئت داوران پرداختند.
برخلاف بخشهای آوازی و سازی که در سه گروه سنی الف، ب و ج برگزار شد، رقابت در بخشهای آهنگسازی، ساز ویولن ایرانی و پیانوی ایرانی تکمرحلهای بود و نفرات برگزیده همانجا مشخص شدند. مراسم اختتامیه شنبه ۲۹ شهریور از ساعت ۱۸ در تالار وحدت برگزار شد و ضمن تقدیر از همه هنرمندان، نفرات برگزیده هر بخش معرفی شدند.جشنواره موسیقی جوان طی سالهای اخیر به محفلی مهم برای کشف استعدادها و معرفی چهرههای تازه در موسیقی کشور بدل شده است اما جای خالی توجه و حمایت پس از پایان جشنواره از برگزیدگان این رویدادها هنوز به چشم میآید و برگزار کنندگان باید بیش از پیش به این موضوع توجه داشته باشند.امسال نیز حضور چشمگیر نوجوانان و جوانان از استانهای مختلف و تنوع اجراها، بار دیگر نشان داد که این جشنواره نقشی اساسی در آینده موسیقی ایران دارد؛ آیندهای که به گفته مسئولان فرهنگی باید بیش از پیش بر بستر موسیقی بومی و دستگاهی ایران استوار باشد.
وداع با امید جهان در کمتوجهی هنرمندان
در کنار شور جشنواره، جامعه موسیقی در این هفته شاهد غمی بزرگ نیز بود. امید جهان، خواننده پاپ جنوبی و فرزند مرحوم محمود جهان، شامگاه جمعه ۲۱ شهریور در جریان کنسرتی در بم دچار عارضه قلبی شد و پس از انتقال به بیمارستان، علیرغم تلاش پزشکان، صبح شنبه ۲۲ شهریور دار فانی را وداع گفت.پیکر او روز سهشنبه ۲۵ شهریور از مقابل تالار وحدت تشییع و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد. این مراسم با حضور جمعی از هنرمندان، بازیگران و اهالی موسیقی برگزار شد. سید جواد هاشمی، غلامرضا صنعتگر، گیتی معینی، فرهاد بشارتی و بسیاری دیگر در این مراسم سخن گفتند و از امید به عنوان هنرمندی مردمی یاد کردند که صدایش پیوندی میان شمال و جنوب ایران بود.غلامرضا صنعتگر در این مراسم تأکید کرد که امید جهان «یک خواننده امام رضایی» بود و عشق او به اهلبیت در آثارش موج میزد. همچنین رئیس انجمن صنفی هنرمندان موسیقی، محمد اطیابی، او را «میراثدار پدر» و نمادی از شور و امید در موسیقی پاپ ایران دانست. حتی شورای شهر بم نیز به یاد او اعلام کرد که یک نخل در این شهر کاشته خواهد شد.
ادامه تور قربانی در یزد
در سوی دیگر، موسیقی ایران شاهد ادامه یکی از پروژههای پرمخاطب ماههای اخیر بود. علیرضا قربانی با برنامه «ایرانم» که در خرداد و شهریور در مجموع ۳۰ شب در مجموعه آزادی تهران اجرا شد و شمار زیادی از علاقهمندان را به خود جلب کرد، قرار است از دوم مهرماه تور تازه خود را در باغ جهانی دولتآباد یزد آغاز کند.در این کنسرت مجموعهای از قطعات متنوع روی صحنه خواهد رفت؛ از جمله «نیست شو» با شعری از مولانا، «بوی گیسو» با شعر واقف لاهوری، «همگناه» با شعر حسین غیاثی، قطعه بیکلام شوشتری، «مست عشق»، «بیگناه» و «روزگار غریب» با شعری از شاملو. آهنگسازانی چون حسام ناصری، علیرضا افکاری و محمد زرنوش نیز در شکلگیری این رپرتوار نقش داشتهاند.تجربه اجراهای پیشین «ایرانم» نشان داده است که موسیقی کلاسیک ایرانی در قالبی تازه میتواند طیف وسیعی از مخاطبان را به سالنهای رسمی جذب کند؛ موضوعی که بر اهمیت برنامهریزی مداوم برای این نوع پروژهها تأکید دارد.
کنسرتهای سراسری؛ از تهران تا شهرهای مختلف
همزمان با این رویدادها، برنامه کنسرتهای سراسری نیز در تهران و دیگر استانها ادامه دارد. بر اساس جدول اعلامشده، چهرههایی چون محمد علیزاده، حمید هیراد، ماکان بند، حامیم، محسن یگانه، روزبه بمانی، سیروان خسروی و ایهام در شهرهای مختلف از جمله تهران، شیراز، مشهد، تبریز، رشت، کرمانشاه، یزد، ساری و اصفهان روی صحنه میروند.تهران در هفتههای اخیر پررونقترین برنامهها را داشته است؛ از اجرای امید حاجیلی و سیروان خسروی گرفته تا حضور پرشور مخاطبان در کنسرتهای حامیم و روزبه بمانی. در شهرهایی مانند کیش، همدان، یزد و کرمان نیز طی روزهای آینده کنسرتهای متعددی برگزار میشود که نشاندهنده بازگشت جدی موسیقی زنده به تقویم فرهنگی کشور است.
حاشیههایی که پررنگتر از متن شدند
با این حال، همهچیز در فضای موسیقی ایران در مسیر آرام و بیحاشیه پیش نرفت. برخی اجراها در هفتههای اخیر صحنههایی داشتند که واکنشهای گستردهای در فضای مجازی و میان نهادهای فرهنگی برانگیختند.کنسرت سیروان خسروی در مجموعه فرهنگی تاریخی نیاوران یکی از جنجالیترین رویدادها بود. تصاویر و فیلمهایی که از این برنامه منتشر شد، جمعیتی را نشان میداد که بیتوجه به موازین فرهنگی، یکصدا همراه با خواننده میخواندند و فضایی شبیه جشنهای موسیقی غربی شکل داده بودند. همین وضعیت در کنسرت گروه بمرانی در شیراز نیز تکرار شد. پس از انتشار تصاویر این اجرا، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس اعلام کرد که این گروه «تا اطلاع ثانوی» مجاز به اجرای مجدد در شیراز نخواهد بود.این حاشیهها بار دیگر بحثی قدیمی را زنده کردند مرز میان «نشاط اجتماعی» و «بیضابطگی فرهنگی» کجاست؟هیچکس منکر آن نیست که موسیقی میتواند شور و همبستگی بیافریند، اما پرسش اصلی این است که آیا این شور میتواند به قیمت کمرنگ شدن ارزشها و ضوابط فرهنگی تمام شود؟ اتفاقی که قطعا نارضایتی عمومی و عدم همخوانی فرهنگی با ایران اسلامی دارد.منتقدان معتقدند که عادیسازی رقص، پایکوبی و بیحجابی در کنسرتهای رسمی به معنای گسست تدریجی فرهنگ جامعه است. به گفته آنان، تغییرات فرهنگی معمولاً یکباره رخ نمیدهند، بلکه آرامآرام از همین بزنگاهها آغاز میشوند. در مقابل، برخی نیز بر این باورند که جامعه نیازمند نشاط است و اگر سازوکاری برای شادی جمعی تعریف نشود، جوانان آن را در مسیرهای غیررسمی جستوجو خواهند کرد.
واقعیت آن است که دستورالعملهای مشخصی برای برگزاری کنسرتها وجود دارد، اما نظارت بر اجرای آنها در عمل چندان جدی گرفته نمیشود. واکنشهایی چون ممنوعیت موقت یک گروه شاید پیام هشداردهندهای داشته باشد، اما به نظر کارشناسان، راهحل نهایی تنها در بازنگری و اجرای دقیقتر پروتکلهاست.
مروری بر این هفته نشان میدهد که موسیقی ایران در نقطهای حساس قرار دارد؛ از یک سو شور و انرژی جشنواره جوان و استقبال مردمی از تورهایی چون «ایرانم» علیرضا قربانی، نویدبخش آیندهای روشن است. از سوی دیگر، فقدان هنرمندی مانند امید جهان و نیز حاشیههای فرهنگی برخی اجراها، نشاندهنده آسیبهایی است که در کمین این مسیر قرار دارد.
منبع: فارس