عجیب ولی واقعی؛ ۱۲ میلیون نفر خریدار ۷۰ هزار خودرو

به گزارش خط بازار؛ در روزهایی که ۱۲ میلیون نفر برای خرید تنها ۷۰ هزار خودرو صف کشیده‌اند، پرسشی کلیدی مطرح می‌شود؛ این نقدینگی عظیم که به سمت بازارهای پرنوسان می‌رود، چرا به سمت تولید هدایت نمی‌شود.

عدد تکان‌دهنده است: ۱۲ میلیون ثبت‌نام برای خرید تنها ۷۰ هزار خودرو. فاصله عرضه و تقاضا آن‌قدر زیاد است که حتی اگر بخش بزرگی از ثبت‌نام‌ها صرفاً برای «امتحان شانس» باشد، باز هم یک پیام روشن دارد؛ حجم عظیمی از نقدینگی خرد در میان خانوارها آماده حرکت است، اما مقصد آن تولید نیست.

الگوی «تقاضای انفجاری ـ عرضه محدود» در سال‌های اخیر بارها تکرار شده است. از فروش‌های فوق‌العاده خودروسازان تا قرعه‌کشی‌های پرحاشیه، هر بار میلیون‌ها نفر در صف ایستاده‌اند. همین الگو را می‌توان در بازار طلا و ارز هم دید؛ هر موج بی‌ثباتی، صف تازه‌ای می‌سازد. اقتصاد ایران به صحنه رقابت برای حفظ ارزش پول تبدیل شده است.

پرسش کلیدی اینجاست: اگر همین جمعیت ۱۲ میلیونی، به‌جای ایستادن در صف خودرو، در صف سرمایه‌گذاری تولیدی قرار می‌گرفتند، چه ظرفیتی ایجاد می‌شد؟ حتی اگر فرض کنیم تنها نیمی از این افراد توان تأمین میانگین ۳۰۰ میلیون تومان داشته باشند، با عددی چند هزار هزار میلیارد تومانی مواجهیم؛ ظرفیتی که می‌تواند ده‌ها پروژه صنعتی و زیرساختی را تأمین مالی کند.

در بسیاری از کشورها، تجمیع سرمایه‌های خرد به پروژه‌های بزرگ پیوند خورده است. نمونه تاریخی آن برنامه New Deal در United States بود؛ جایی که دولت با تعریف پروژه‌های عمرانی گسترده، منابع پراکنده را به سمت ساخت زیرساخت‌ها هدایت کرد و همزمان اشتغال و رشد اقتصادی ایجاد شد. تفاوت اصلی، در «طراحی ابزار» و «اعتماد عمومی» بود.

در ایران نیز تجربه‌هایی پراکنده از تأمین مالی پروژه‌محور دیده شده است؛ از انتشار اوراق پروژه گرفته تا مشارکت مردمی در ساخت نیروگاه‌ها. اما این ابزارها هنوز به جریان غالب تبدیل نشده‌اند. سرمایه خرد، به دلیل نگرانی از ریسک و تورم، ترجیح می‌دهد در بازاری با نقدشوندگی بالا و سود کوتاه‌مدت مستقر شود.

اقتصاددانان می‌گویند تا زمانی که بازدهی واقعی تولید کمتر از بازدهی انتظاری در بازارهای دارایی باشد، تغییر مسیر نقدینگی دشوار است. بنابراین مسئله فقط «دعوت به تولید» نیست؛ بلکه ایجاد ساختارهایی با شفافیت، تضمین نسبی بازگشت سرمایه و امکان معامله ثانویه است.طرح‌هایی مانند «فاند پروژه ملی» یا صندوق‌های تخصصی انرژی و زیرساخت، اگر با نظارت دقیق و گزارش‌دهی مستمر همراه شوند، می‌توانند بخشی از این سیل سرمایه خرد را جذب کنند. در غیر این صورت، هر بار که فروش خودرو یا جهش ارزی رخ دهد، صف‌های میلیونی دوباره تکرار خواهد شد.

عدد ۱۲ میلیون شاید در نگاه اول نشانه عطش خودرو باشد، اما در لایه عمیق‌تر، نشان‌دهنده قدرت مالی جامعه است؛ قدرتی که میان قرعه‌کشی و کارخانه سرگردان مانده است.