اسنپفود و بازی با جیب خالی مردم| بنرهای بزرگ، واقعیتهای ریز
به گزارش خط بازار؛ کاهش قدرت خرید، رکود ۵۰ درصدی فروش شیرینی و فشار هزینهها قنادان را به مرز بحران رسانده، اما در همین فضا تبلیغات اغراقآمیز اسنپفود با قیمتهای غیرواقعی، به نمادی از سوءاستفاده از شرایط بازار تبدیل شده است
در آستانه شب یلدا بهعنوان یکی از مهمترین مناسبتهای مصرفی خانوار ایرانی، انتظار میرود بازار صنوفی مانند قنادان و شیرینیفروشان با رونق مقطعی همراه شود. با این حال، گزارشهای خبری منتشرشده در هفته منتهی به شب یلدای ۱۴۰۳ نشان میدهد که این صنف با رکودی عمیق مواجه بوده است. این گزارش، ضمن مرور اظهارات رسمی رئیس اتحادیه قنادان و شیرینیفروشان تهران، وضعیت معیشتی مردم و همزمان، پدیده تبلیغات ارزانقیمت پلتفرمهای آنلاین (بهویژه اسنپفود) را بررسی و تحلیل انتقادی میکند.
وضعیت صنف قنادان و شیرینیفروشان تهران در آستانه یلدا
نصف شدن فروش و رکود بازار: بر اساس گزارشهای منتشرشده در خبرگزاریهای داخلی، علی بهرهمند، رئیس اتحادیه صنف قنادان، شیرینیفروشان و کافهقنادیهای تهران، بهصراحت از افت شدید فروش خبر داده است. او گفته: «فروش شیرینی نسبت به سالهای گذشته تقریباً ۵۰ درصد کاهش یافته و بازار شب یلدا برای قنادان امسال رونق خاصی ندارد.»
این به معنای این است که تقاضای خرید شیرینی در آستانه یلدا نصف شده و بسیاری از واحدها عملاً با رکود تورمی مواجهاند.
کاهش قدرت خرید مردم و تغییر الگوی مصرف
رئیس اتحادیه قنادان، کاهش قدرت خرید خانوارها را عامل اصلی این رکود دانسته است. به گفته بهرهمند: «در گذشته خرید شیرینی برای مناسبتهایی مثل یلدا معمولاً بهصورت جعبههای ۲ کیلویی یا حداقل ۱.۵ کیلویی بود، اما امروز خریدها به ۵۰۰ یا ۷۵۰ گرم رسیده است.»
روزنامه شرق نیز در گزارشی با عنوان «کوچک شدن سفره یلدا» به کاهش قدرت خرید طبقه متوسط اشاره کرده و تأکید کرده است که شیرینی بهتدریج از کالای مصرفی عمومی به کالایی نیمهلوکس تبدیل شده است.
منتقدان میگویند وقتی قدرت خرید مردم افت کرده و صنفی در بحران است، تبلیغات اغراقآمیز نه کمک، که سوءاستفاده از وضعیت موجود است
فشار هزینهها بر صنف قنادان
گزارشهای صنفی و اقتصادی نشان میدهد رکود بازار در کنار افزایش شدید هزینههای تولید شکل گرفته است.
– افزایش قیمت روغن مخصوص قنادی از حدود ۱.۵ میلیون تومان به ۴ میلیون تومان (افزایش تقریباً سهبرابری).
– افزایش بهای تخممرغ و سایر نهادههای اصلی تولید.
اما در حالی که مردم از ناتوانی قدرت خرید به شیرینی فروشی ها نمی روند و قنادان از نبود مشتری می نالند تبلیغات ارزانقیمت اسنپفود؛ واکنشهای زیادی داشته است. تبلیغاتی که به نظر غیر واقعی می آید و خریدار با مراجعه به پلتفرم خرید و اقدام برای خرید تخفیف های ویژه در نهایت با این پیام مواجه می شود که: «در ایجاد سبد خرید خطایی رخ داده است» و در نهایت هیچ کس هم جوابگوی این تبلیغات اغراق امیز و غیر واقعی که تقریبا تمام شهر تهران را پر کرده است، نیست!
بنا بر این گزارش در دو هفته اخیر، تبلیغات محیطی و دیجیتال پلتفرم اسنپفود با قیمتهایی بسیار پایین برای برخی محصولات قنادی (مانند رولت یا باقلوای ترکی کیلویی حدود۵۰ هزار تومان) در سطح شهر و فضای مجازی دیده شد. این قیمتها در تضاد آشکار با قیمتهای اعلامی بازار است هر چند که اسنپ با هوشمندی در گوشه ای از بنرهای چند متری و خیلی ریز نوشته بود: عرضه محدود
تا شائبه دروغین بودن را برای تبلیغات اغراق آمیز اسنپ مطرح نباشد.
اما بد نیست بدانید برای مقایسه: قیمت باقلوای معمولی در بازار تهران در آذر ۱۴۰۳: حدود ۴۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومان بوده است که رقم عرضه شده بر روی تبلیغات اسنپ فوت کمتر از یک دهم ان است.
انتظار این است که نهاده های نظارتی دستکم در حوزه تبلیغات بر روی کمپین های اینچنینی در وضعیت و اوضاع خراب اقتصادی نظارت بیشتری داشته باشند. و جلب توجه در اوضاع فعلی اقتصادی جامعه به هر روشی نباید صورت بگیرد.
شاید بهتر باشد روابط عمومی اسنپفود درباره منشأ این قیمتها، شرایط عرضه، وزن واقعی یا کیفیت محصولات را هم درج می کرد تا شائبه غش در معامله از لحاظ حقوقی به ذهن ها مترتب نشود.
به گفته کارشناسان و واکنش های غیر رسمی به این اقدام اسنپ تبلغات اغراق آمیز اسنپ بیشتر گمراه کننده است و شبیه نمک بر زخم مردمی است که در شب یلدا بیشتر نظاره گر افزایش قیمت ها بوده اند تا تهیه و خرید شیرینی، آجیل و ملزومات شب یلدایی
همچنین در شرایطی که صنف قنادان با افت ۵۰ درصدی فروش و کاهش شدید قدرت خرید مردم روبهروست، تبلیغات ارزانقیمت میتواند:
– انتظارات قیمتی غیرواقعی برای مصرفکننده ایجاد کند،
– واحدهای سنتی و قانونمدار را در مقابل واحدهای عیر شفاف که از مواد اولیه ارزان و بی کیفیت استفاده می کنند؛ تحت فشار مضاعف قرار دهد.
این اقدام اسنپ می تواند مصداقی از تبلیغات اغراقآمیز یا گمراهکننده تلقی شود؛ بهویژه در غیاب شفافسازی رسمی از سوی پلتفرم تبلیغکننده.
به عبارت بهتر در شرایطی که یک صنف با کاهش فروش، افزایش هزینهها و فشار معیشتی دستبهگریبان است، بهرهبرداری تبلیغاتی از وضعیت رکودی بازار، با انتقادهای اخلاقی و اقتصادی همراه شده است.
از سوی دیگر، نباید از وضعیت اقتصادی خانوارها نیز غفلت کرد. کاهش توان خرید مردم، واقعیتی انکار ناپذیر است و هرگونه فعالیت تبلیغاتی باید با در نظر گرفتن مسئولیت اجتماعی و پرهیز از ایجاد تصورهای نادرست نسبت به قیمت واقعی کالاها انجام شود؛ تصوری که در نهایت میتواند به بیاعتمادی نسبت به بازار و فعالان آن منجر شود. و حتی ممکن است در ساده ترین اقدام هم خریدار با مراجعه به سوپر اپلیکیشن اسنپ و دیدن قیمت های واقعی با تصور تخفیف های رویایی اما غیر عملی، در عمل از خریدهای یلدایی هم صرف نظر کند. زیرا خرید و رضایت خرید یک امر ذهنی است و زمانی که کالا در ذهن ارزان تر شده اما در واقعیت گران تر لذا خرید ان سخت تر می شود.
در مجموع، شواهد موجود نشان میدهد که صنف قنادان و شیرینیفروشان در یکی از دشوارترین دورههای چند سال اخیر قرار دارد و همزمان، تبلیغات با قیمتهای غیرمتعارف، بدون توضیح شفاف، بر ابهام و حساسیتها افزوده است. بدیهی است قضاوت نهایی درباره انطباق اینگونه تبلیغات با ضوابط قانونی و مقررات تبلیغاتی، بر عهده نهادهای نظارتی ذیربط خواهد بود و شفافسازی از سوی پلتفرمهای فعال در این حوزه میتواند به رفع ابهامها و کاهش تنشهای موجود کمک کند.
منبع: اتاق شفاف